მარჟის შეზღუდვა (Margin Squeeze)

კომენტარი

აშშ - შერმანის აქტის მე-2 მუხლი კანონგარეშე აცხადებს ნებისმიერი პირის მიერ „მონოპოლიზებას, მონოპოლიზების მცდელობას, ან სხვა პირებთან შეთქმულებას შტატთაშორისი ან საგარეო ვაჭრობის ნებისმიერი ნაწილის მონოპოლიზების მიზნით“. შერმანის აქტის მე-2 მუხლის ფარგლებში მარჟის შეზღუდვის საკითხს პირდაპირ შეეხო აშშ-ის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე Pacific Bell Tel. Co. v. LinkLine (2009). დაეყრდნო რა Verizon v. Trinko-ს პრეცედენტს, სასამართლომ Linkline-ის საქმეში დაადგინა: თუ არ არსებობს გარიგების/მიწოდების ვალდებულება, არ არსებობს არც კონკურენტებისთვის ხელსაყრელი პირობებით გარიგების ვალდებულება. შესაბამისად, აშშ-ის ანტიმონოპოლიური სამართალი არ აღიარებს მარჟის შეზღუდვას, როგორც დამოუკიდებელ დარღვევას; პრეტენზია შეიძლება განიხილოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ადგილი აქვს ან „მიწოდებაზე უარს“, ან „მტაცებლურ ფასწარმოქმნას“.

ევროკავშირი - TFEU-ს 102-ე მუხლი კრძალავს დომინანტური მდგომარეობის ბოროტად გამოყენებას. ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოს გადაწყვეტილებები საქმეებზე Telefónica (2014), Deutsche Telekom (2021) და Slovak Telekom (2021) წარმოადგენს წამყვან პრეცედენტებს მარჟის შეზღუდვის სფეროში. Telefónica-ს საქმეში სასამართლომ ძალაში დატოვა ევროკომისიის გადაწყვეტილება, რომლითაც დადგინდა 102-ე მუხლის დარღვევა. ევროპული მიდგომით, მარჟის შეზღუდვა არის დამოუკიდებელი დარღვევა, რომელიც არ საჭიროებს „მიწოდებაზე უარის“ კრიტერიუმების დამტკიცებას. მარჟის შეზღუდვა წარმოადგენს ბოროტად გამოყენების დამოუკიდებელ ფორმას, რომელიც განსხვავდება მიწოდებაზე უარის თქმისგან შესაბამისად, რესურსის არსებითი ბუნება არ არის მარჟის შეზღუდვის დადგენის აუცილებელი წინაპირობა (პუნქტი 96). დამატებითი დეტალები მარჟის შეზღუდვის შესახებ მოცემულია ზოგადი სასამართლოს გადაწყვეტილებებში, რომლებმაც, სხვა საკითხებთან ერთად, დაადგინეს:

მარჟის შეზღუდვა არის საბითუმო და საცალო მომსახურების ფასებს შორის სპრედის შემცირების შედეგი (პუნქტი 187);

მარჟის შეზღუდვის შესაფასებელი ტესტი ეყრდნობა პოტენციურ ზემოქმედებას ისეთივე თანაბრად ეფექტიან კონკურენტზე, როგორიც თავად დომინანტური საწარმოა (პუნქტი 194).

საქმეებში Deutsche Telekom (გერმანია) და Slovak Telekom (სლოვაკეთი), ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლომ არ დააკმაყოფილა საჩივრები და ძირითადად დაადასტურა ევროკომისიის დასკვნა იმის შესახებ, რომ სლოვაკეთმა განახორციელა მარჟის შეზღუდვა ფართოზოლოვანი ინტერნეტის ბაზარზე. კერძოდ, სასამართლომ:

კიდევ ერთხელ დაადასტურა განსხვავება მიწოდებაზე უარის თქმის შემთხვევებსა და ბოროტად გამოყენების ისეთ ფორმებს შორის, როგორიცაა მარჟის შეზღუდვა (იხ. Slovak Telekom, პუნქტები 59-60);

დაადასტურა ევროკომისიის მიერ თანაბრად ეფექტიანი კონკურენტის (AEC) ტესტის გამოყენების მართლზომიერება მარჟის შეზღუდვის საქმეების ანალიზისთვის (იხ. Slovak Telekom, პუნქტები 114-120).

2023 წელს ევროკომისიამ გადახედა თავის პრიორიტეტებს TFEU-ს 102-ე მუხლის აღსრულებისას და დაამატა ახალი, 90-ე პუნქტი, რომელიც სპეციალურად მარჟის შეზღუდვას ეხება:

დომინანტურმა საწარმომ შესაძლოა ზემდგომ ბაზარზე პროდუქტზე დააწესოს ისეთი ფასი, რომელიც - იმ ფასთან შედარებით, რომელსაც იგივე საწარმო აწესებს შემდგომ ბაზარზე

(1) მის თანაბრად ეფექტიან კონკურენტსაც კი არ აძლევს საშუალებას, გრძელვადიან პერსპექტივაში მომგებიანად იოპერიროს შემდგომ ბაზარზე (ე.წ. „მარჟის შეზღუდვა“)

(2) მარჟის შეზღუდვის შემთხვევაში, საორიენტაციო მაჩვენებელი, რომელსაც კომისია ზოგადად ეყრდნობა თანაბრად ეფექტიანი კონკურენტის დანახარჯების დასადგენად, არის ინტეგრირებული დომინანტური საწარმოს ქვედა დივიზიონის (განყოფილების) გრძელვადიანი საშუალო დამატებითი დანახარჯები (LRAIC) (5).

(3) ეს მოიცავს სიტუაციას, როდესაც ინტეგრირებული საწარმო, რომელიც ყიდის კომპლემენტარული (შემავსებელი) პროდუქტების „სისტემას“, ერთ-ერთ ასეთ პროდუქტს ჰყიდის განცალკევებულ კონკურენტზე, რომელიც სხვა შემავსებელ პროდუქტს აწარმოებს.

(4) აღნიშნული ქცევა წარმოადგენს ბოროტად გამოყენების დამოუკიდებელ ფორმას, რომელიც განსხვავდება მიწოდებაზე უარის თქმისგან (იხ. 2011 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილება საქმეზე TeliaSonera Sverige, C‑52/09, პუნქტი 56).

(5) თუმცა, გარკვეულ პირობებში, საორიენტაციო მაჩვენებლად შესაძლოა გამოყენებულ იქნეს არაინტეგრირებული კონკურენტის გრძელვადიანი საშუალო დამატებითი დანახარჯები (LRAIC). მაგალითად, მაშინ, როდესაც შეუძლებელია დომინანტური კომპანიის დანახარჯების მკაფიო განცალკევება ზემდგომ და შემდგომ ოპერაციებს შორის.

ASEAN - მალაიზიის კონკურენციის კომისიის (MyCC) 2013 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილების პროექტი ეხებოდა კომპანია Megasteel Sdn. Bhd.-ის მიერ 2010 წლის კონკურენციის აქტის მე-10(1) მუხლის სავარაუდო დარღვევას. MyCC-მ დაასკვნა, რომ Megasteel ფლობდა დომინანტურ მდგომარეობას ცხელი ნაგლინი ფოლადის ბაზარზე და ამავდროულად ოპერირებდა ცივი ნაგლინი ფოლადის ბაზარზე. თავდაპირველად, უწყებამ მიიჩნია, რომ კომპანიამ განახორციელა მარჟის შეზღუდვა HRC-ზე იმგვარი ფასის დაწესებით, რომელიც ზღუდავდა CRC-ის ბაზარზე მოქმედი ეფექტიანი კონკურენტების შესაძლებლობას, მიეღოთ საკმარისი მარჟა.

საყურადღებოა, რომ HRC წარმოადგენს CRC-ის წარმოებისთვის აუცილებელ ნედლეულს. MyCC-ის შეფასებით, Megasteel-ის მიერ დაწესებული ფასი არ იძლეოდა HRC-ის CRC-ად გარდაქმნის სრული დანახარჯების ანაზღაურების საშუალებას. თუმცა, 2016 წლის 15 აპრილის საბოლოო გადაწყვეტილებაში, დამატებითი ინფორმაციის შესწავლის შემდეგ, კომისიამ დაადგინა, რომ მარჟის შეზღუდვას ადგილი არ ჰქონია, რადგან კომპანიის საფასო პოლიტიკა არ იყო არამართლზომიერი.

სინგაპურის კონკურენციისა და მომხმარებელთა კომისიის სახელმძღვანელო მითითებები 47-ე მუხლით გათვალისწინებული აკრძალვის შესახებ (დომინანტური მდგომარეობის ბოროტად გამოყენება) მარჟის შეზღუდვას შემდეგნაირად განმარტავს:

11.18 ვერტიკალურად ინტეგრირებული საწარმო შესაძლოა ფლობდეს დომინანტურ მდგომარეობას იმ არსებითი რესურსების მიწოდებაში, რომლებიც აუცილებელია შემდგომი (ქვედა დონის) ბაზრისთვის, სადაც ეს საწარმო თავადაც ოპერირებს. ასეთ შემთხვევაში, ვერტიკალურად ინტეგრირებულმა საწარმომ შესაძლოა ზიანი მიაყენოს კონკურენციას საბითუმო და საცალო ფასებს შორის ზედმეტად დაბალი მარჟის დაწესებით. აღნიშნული ქმედება ცნობილია როგორც „მარჟის შეზღუდვა“ და განიხილება დომინანტური მდგომარეობის ბოროტად გამოყენებად, თუ იგი ზიანს აყენებს (ან შესაძლოა დააზიანოს) კონკურენციას.

11.19 მარჟის შეზღუდვის შეფასებისას, CCCS, როგორც წესი, ადგენს, მიიღებდა თუ არა (მინიმუმ) ნორმალურ მოგებას ეფექტიანი კონკურენტი შემდგომ ბაზარზე, თუ იგი რესურსს დომინანტური საწარმოს მიერ დაწესებულ ფასად შეიძენდა. აღნიშნული ტესტი ჩვეულებრივ გამოიყენება თავად ვერტიკალურად ინტეგრირებული საწარმოს შემდგომი დივიზიონის მიმართ. ტესტი სვამს კითხვას: მიიღებდა თუ არა ინტეგრირებული საწარმოს შემდგომი ბიზნეს-ერთეული ნორმალურ მოგებას, თუ იგი რესურსში გადაიხდიდა იმავე ფასს, რომელსაც საწარმო მის კონკურენტებს სთხოვს.