ეკონომიკაში ოლიგოპოლია განიხილება, როგორც ბაზრის სპეციფიკური სტრუქტურა და არასრულყოფილი კონკურენციის მოდელის ქვეტიპი. იგი მოიცავს ბაზარზე მოქმედი საწარმოების მცირე რაოდენობას. მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ინსტიტუციურად ერთმანეთისგან დამოუკიდებელნი არიან, მათ შეუძლიათ იმოქმედონ კოორდინირებულად, პირდაპირი შეთანხმების გარეშეც. როგორც წესი, ოლიგოპოლიურ ბაზარზე მოქმედი საწარმოები დაახლოებით თანაბარი ზომისაა (ანუ აქვთ მსგავსი საბაზრო წილები) და არცერთ მათგანს ცალკე აღებული საბაზრო ძალაუფლება არ გააჩნია.

მთავარი განსხვავება ოლიგოპოლიასა და მონოპოლიას შორის არის ის, რომ ოლიგოპოლიის პირობებში აქტიური კონკურენცია შესაძლებელია. თუმცა, ასეთი კონკურენცია, როგორც წესი, ხარისხობრივ ასპექტებს ეხება და არა ფასს. ფასობრივი კონკურენცია ოლიგოპოლიის მახასიათებელი არ არის, რადგან ფასების შემცირება არცერთი ოლიგოპოლისტისთვის არ არის მომგებიანი: თუ ერთი შეამცირებს ფასს, სხვებიც იძულებულნი იქნებიან იგივე გააკეთონ, რათა არ დაკარგონ გაყიდვების მოცულობა. ეს კი, საბოლოო ჯამში, ბაზრის ყველა მონაწილისთვის ფასებისა და მოგების საერთო კლებას გამოიწვევს.

ვინაიდან საწარმოთა საბაზრო წილები თანაზომადია, ოლიგოპოლისტების ყველაზე რაციონალური ქცევა ერთმანეთის ქმედებების გამეორებაა. როგორც კი ერთ-ერთი მათგანი გადაუხვევს „სტანდარტულ“ ქცევას (მაგ. ფასების შემცირებით), სხვა ოლიგოპოლისტებს შეუძლიათ გამოიყენონ კოლექტიური „დასჯის“ ზომები (კერძოდ, ფასების კიდევ უფრო მკვეთრი შემცირებით, რაც მომხმარებლების გადაბირებას იწვევს).

თუმცა, ოლიგოპოლისტებს შორის კოორდინაცია შესაძლოა არ იყოს სრულყოფილი, რადგან სხვადასხვა საწარმოს ხარჯების განსხვავებული სტრუქტურა, ასევე წარმოებისა და გაყიდვების განსხვავებული ეფექტიანობა აქვს. გარდა ამისა, პროცესს არასაფასო (ხარისხობრივი) კონკურენციაც ართულებს. ამიტომ, ოლიგოპოლისტებს, ხარისხობრივი კონკურენციის გარდა, შეუძლიათ ერთმანეთს „ფარული“ საფასო გადაწყვეტილებებითაც გაუწიონ კონკურენცია (მაგ. კონკრეტული კლიენტებისთვის ფასდაკლებების შეთავაზებით ან სპეციალური კომერციული პირობების მიწოდებით, როგორიცაა გადახდის ვადის გადავადება ან დამატებითი სერვისული მხარდაჭერა). თუმცა, ასეთი გადახრები, როგორც წესი, უმნიშვნელოა და ოლიგოპოლისტების ფასები მაინც მნიშვნელოვნად განსხვავდება კონკურენტული ბაზრის ფასების დონისგან.

ოლიგოპოლია არ არის მაღალკონცენტრირებული ბაზრის (ანუ ბაზრის, სადაც რამდენიმე საწარმოს დიდი საბაზრო წილი აქვს) იდენტური ცნება. ოლიგოპოლიური სტრუქტურის არსებობისთვის ფუნდამენტური მნიშვნელობა აქვს ინფორმაციულ გამჭვირვალობას - კონკურენტების გაყიდვების მოცულობისა და ფასების შესახებ ინფორმაციაზე შედარებით თავისუფალ წვდომას. ინფორმაციული გამჭვირვალობის გარეშე საწარმოები, სავარაუდოდ, ვერ შეძლებენ ერთმანეთის ქცევის პროგნოზირებას. შესაბამისად, არ იარსებებს მექანიზმი, რომელიც მათ კოორდინირებულად მოქმედების საშუალებას მისცემს; ასეთ შემთხვევაში კოორდინაცია მხოლოდ პირდაპირი ფარული გარიგების (შეთქმულების) გზით იქნება შესაძლებელი.

გარდა ამისა, შესაძლოა გამოყენებულ იქნას ხელშემწყობი პრაქტიკა, რომელიც ოლიგოპოლისტებს ბაზარზე ინფორმაციული გამჭვირვალობის გაზრდის საშუალებას აძლევს. ეს მოიცავს ინფორმაციის რეგულარულ გაცვლას (მაგ. კლიენტების ან სავაჭრო ასოციაციების მეშვეობით), საფასო ლიდერობის მოდელს (როდესაც ერთი საწარმო ზრდის ფასებს, სხვები კი მას მიჰყვებიან) და პროდუქტის სტანდარტიზაციას. ეს პრაქტიკა შესაძლოა არაოლიგოპოლიურ ბაზრებზეც გვხვდებოდეს, თუმცა მათი არსებობა (ბაზრის მაღალ კონცენტრაციასთან ერთად), როგორც წესი, ოლიგოპოლიურ სტრუქტურაზე მიუთითებს.

სხვა პარამეტრები, რომლებიც საბაზრო ძალაუფლებაზე მიუთითებს, ასევე მნიშვნელოვანია; მაგალითად: პროდუქტის შემცვლელების არარსებობა, ბაზარზე შესვლის მაღალი ბარიერები, მსხვილი მყიდველების არარსებობა და ა.შ. რეალურად, ეს ის ფაქტორებია, რომლებიც გამოიყენება მაშინაც, როდესაც საბაზრო ძალაუფლება ერთ საწარმოს ეკუთვნის (ინდივიდუალური დომინირება).

პრაქტიკაში გამოყენებული ოლიგოპოლიის ეკონომიკური მოდელების უმეტესობა ეფუძნება ორ ძირითად თეორიას: ბერტრანდის და კურნოს მოდელებს. მათ შორის ფუნდამენტური განსხვავება ისაა, რომ ბერტრანდის მოდელის მიხედვით, ოლიგოპოლიურ ბაზარზე კომპანიებს შესაძლოა საერთოდ არ ჰქონდეთ საბაზრო ძალაუფლება (თუ ისინი ფასით კონკურენციობენ), ხოლო კურნოს მოდელში ბაზრის მონაწილეებს აქვთ საბაზრო ძალაუფლება ფარული გარიგების არარსებობის შემთხვევაშიც კი (თუმცა უფრო ნაკლები, ვიდრე მონოპოლიის დროს).

ოლიგოპოლიურ ბაზრებზე საწარმოთა ქცევის მოდელირებისთვის ასევე გამოიყენება თამაშების თეორია. ეს საშუალებას იძლევა, მათი რაციონალურობის დაშვებით, წინასწარ განისაზღვროს ბაზრის მონაწილეთა ურთიერთქმედების შესაძლო შედეგები, პირველ რიგში, საფასო სტრატეგიებთან დაკავშირებით.

გარდა ამისა, სხვადასხვა საწარმოს მიერ შემოთავაზებული პროდუქცია რეალურად შესაძლოა მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდეს როგორც ხარისხით, ისე მომხმარებელთა პრეფერენციებით, რაც გავლენას ახდენს საწარმოთა საბაზრო ძალაუფლებაზე. ამიტომ, ოლიგოპოლიის გასაანალიზებლად შესაძლოა გამოყენებულ იქნას სხვა ეკონომიკური მოდელებიც (მაგ. ჰოტელინგის პროდუქტის დიფერენციაციის მოდელი).

მიუხედავად იმისა, რომ ეკონომიკაში ოლიგოპოლია განიხილება, როგორც ბაზრის მონაწილეთა სპეციფიკური ურთიერთქმედება, კონკურენციის სამართალი მის აღსაწერად სხვადასხვა იურიდიულ კონცეფციას იყენებს. ოლიგოპოლიური ურთიერთქმედების ცნება შესაძლოა გამოყენებულ იქნას დომინანტური მდგომარეობის ბოროტად გამოყენების, ფარული გარიგებისა (კარტელის) და შერწყმის კონტროლის კონტექსტში. ოლიგოპოლია ასევე შეიძლება განისაზღვროს, როგორც ბაზრის ანალიზის ნაწილი კონკრეტული სამართალდარღვევის შესწავლისას.

კოლექტიური დომინირება ოლიგოპოლიის ცნებასთან ყველაზე ახლოს მყოფი სამართლებრივი კონცეფციაა. ის არსებობს ევროკავშირის კონკურენციის სამართალსა და რიგ სხვა იურისდიქციებში, თუმცა მას არ აქვს პირდაპირი ექვივალენტი აშშ-ის ანტიმონოპოლიურ სამართალში. კოლექტიური დომინირების კრიტერიუმები არსებითად ემთხვევა ოლიგოპოლიური ბაზრის მახასიათებლებს. ეს კონცეფცია გამოიყენება როგორც ex-post (დომინანტური მდგომარეობის ბოროტად გამოყენება), ისე ex-ante კონტროლის მიზნებისთვის. კოლექტიური დომინირების თანამედროვე დეფინიციები ჩამოყალიბდა საქმეებში: Compagnie Maritime Belge (ბოროტად გამოყენების ნაწილში) და Airtours (შერწყმის კონტროლის ნაწილში). კოლექტიური დომინირების გარდა, ოლიგოპოლიური ურთიერთქმედება შესაძლოა განხილულ იქნას კონკურენტებს შორის ფარული გარიგების ჭრილშიც. ოლიგოპოლიის შემთხვევაში, აშკარა შეთანხმება ნაკლებად სავარაუდოა, რადგან საწარმოებს ისედაც შეუძლიათ თავიანთი ქცევის კოორდინაცია ბაზრის სტრუქტურის საფუძველზე. ამიტომ, ოლიგოპოლია, როგორც წესი, განიხილება როგორც „გააზრებული პარალელიზმი“ ან „მდუმარე კოლუზია“. სწორედ ამ კუთხით შეისწავლება ოლიგოპოლიურ ბაზრებზე არსებული დარღვევები აშშ-ის ანტიმონოპოლიური კანონმდებლობით (იხ. მაგ. United States v. American Airlines, 1984).

შეთანხმებული ქმედებები (კონცეფცია, რომელიც არსებობს ევროკავშირის კონკურენციის სამართალში, თუმცა მას არ აქვს პირდაპირი ანალოგი აშშ-ის ანტიმონოპოლიურ სამართალში) რთულია ცალსახად ოლიგოპოლიის გამოვლინებად მივიჩნიოთ. ეკონომიკური თვალსაზრისით, არ აქვს გადამწყვეტი მნიშვნელობა, როგორ დაკვალიფიცირდება ოლიგოპოლისტების პარალელური ქცევა: კოლექტიურ დომინირებად თუ შეთანხმებულ ქმედებად. თუმცა, სამართლებრივი კუთხით, შეთანხმებული ქმედება ვერ დადგინდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ პარალელიზმი რაციონალური ქცევით აიხსნება. ოლიგოპოლიური სტრუქტურა კომპანიებს საშუალებას აძლევს, იმოქმედონ კოორდინირებულად ბაზრის თავისებურებებიდან გამომდინარე. ევროკავშირის კონკურენციის სამართალში სწორედ ეს გამიჯვნა მოხდა ოლიგოპოლიასა და შეთანხმებულ ქმედებებს შორის საქმეში: Woodpulp.

შერწყმის კონტროლისას, კოლექტიური დომინირების გარდა, ხშირად გამოიყენება „კოორდინირებული ეფექტების“ კონცეფცია. ევროკავშირის კონკურენციის სამართალში ეს შემდეგნაირად არის განსაზღვრული: კონკურენციის ბუნების ცვლილება იმგვარად, რომ კომპანიები, რომლებიც მანამდე საკუთარი ქმედებების კოორდინაციას არ ახდენდნენ, ახლა ბევრად უფრო მეტი ალბათობით მოახდენენ მათ სინქრონიზაციას, გაზრდიან ფასებს ან სხვაგვარად დააზიანებენ ეფექტიან კონკურენციას (იხ. სახელმძღვანელო მითითებები ჰორიზონტალური შერწყმის შეფასების შესახებ (2004/C 31/03), პუნქტი 22).