ევროკომისიის მიერ კონკურენციის პოლიტიკის ტერმინთა ლექსიკონში მოწოდებული დეფინიციის თანახმად, ქვედა დონის ბაზარი ნიშნავს „წარმოების ან დისტრიბუციის ჯაჭვის მომდევნო ეტაპზე არსებულ ბაზარს. მაგალითად, სატრანსპორტო საშუალებების დისტრიბუცია და რეალიზაცია წარმოადგენს ქვედა დონის ბაზარს ავტომობილების წარმოებასთან მიმართებით“. ქვედა დონის კომპანია ყიდულობს ზედა დონის კომპანიის პროდუქციას და იყენებს მას ნედლეულად სხვა პროდუქტების საწარმოებლად ან მომსახურების გასაწევად ქვედა დონის ბაზარზე. ბაზარი, სადაც კომპანია ახორციელებს ტრანზაქციებს საკუთარი პროდუქციისა თუ მომსახურების მომხმარებლებზე გასაყიდად, მოიხსენიება როგორც „ქვედა დონის ბაზარი“. შესაბამისად, საქონლისა თუ მომსახურების მომხმარებლები განლაგებულნი არიან წარმოების ჯაჭვის სწორედ ამ ეტაპზე. ინსტიტუციური განმარტება - ჩანაწერი არ არის.

ქვედა დონის ბაზარი წარმოადგენს გარემოს, სადაც კომპანიის საქონლისა თუ მომსახურების მყიდველები ოპერირებენ. შერწყმის კონტროლის პროცესში კონკურენციის ორგანოები აფასებენ გარიგების გავლენას შესაბამის ბაზრებზე, მათ შორის როგორც ზედა, ისე ქვედა და მათთან დაკავშირებულ ბაზრებზე. ნებისმიერი შესაბამისი ბაზარი, კონტექსტიდან გამომდინარე, შეიძლება იყოს ზედა ან ქვედა დონის.

შერწყმის შედეგად ჩამოყალიბებულმა ერთეულმა შესაძლოა მიზნად დაისახოს ქვედა დონის კონკურენტების შეზღუდვა მათი დანახარჯების გაზრდის გზით. ევროკომისიის მიერ 2023 წელს მიღებული „გამარტივების პაკეტის“ შესაბამისად, მხარეთა ცალკეული ან გაერთიანებული საბაზრო წილი, რომელიც 50%-ზე ნაკლებია (ან 30-35% ვერტიკალური ურთიერთობებისას, ე.წ. „მოქნილობის პუნქტის“ ფარგლებში), არის ერთ-ერთი განმსაზღვრელი ფაქტორი იმისა, ისარგებლებს თუ არა ეკონომიკური აგენტი გამარტივებული პროცედურით.

აღსანიშნავია აშშ-ის იუსტიციის დეპარტამენტისა და ფედერალური სავაჭრო კომისიის მიერ 2023 წლის 18 დეკემბერს ერთობლივად გამოქვეყნებული „შერწყმის სახელმძღვანელო მითითებები“. დოკუმენტში ნათქვამია, რომ: „შერწყმამ შესაძლოა არსებითად შეამციროს კონკურენცია ან ხელი შეუწყოს მონოპოლიის ჩამოყალიბებას ზედა დონის ბაზრებზე. კონკურენციის მსგავსი დანაკარგი ვერ ანაზღაურდება ქვედა დონის პროდუქტის ბაზარზე მოსალოდნელი სავარაუდო სარგებლით“.

რაც შეეხება „ძირითადი საშუალებების დოქტრინის“ გამოყენებას და მონოპოლისტისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრებას კონკურენტისთვის მომსახურებაზე უარის თქმის გამო, ამისთვის აუცილებელია როგორც ზედა, ისე ქვედა დონის ბაზრის არსებობა. აშშ-ის მეცხრე ოლქის სააპელაციო სასამართლომ საქმეებში - Alaska Airlines, Inc. v. United Airlines, Inc. (1991) და Aerotec Int’l, Inc. v. Honeywell Int’l, Inc. (2016) - ჩამოაყალიბა მოსაზრება, რომ მონოპოლისტის მიერ კონტროლირებადი ობიექტი არსებითია „მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ამ ობიექტზე კონტროლი განაპირობებს ქვედა დონის ბაზარზე კონკურენციის აღმოფხვრის ძალაუფლებას“. ევროკომისიის სახელმძღვანელო პრინციპები დომინანტი საწარმოების მიერ ბაზრიდან განდევნის ბოროტად გამოყენების შესახებ ასევე მიუთითებს, რომ ქვედა დონის ბაზრის არსებობა აუცილებელია TFEU-ის 102-ე მუხლის გამოსაყენებლად მიწოდებაზე უარის თქმის საქმეებზე.

მარჟის შეზღუდვა დომინანტური კომპანიის მიერ ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების კიდევ ერთი ფორმაა. ამ სცენარის მიხედვით, ვერტიკალურად ინტეგრირებული კომპანია, რომელიც ოპერირებს როგორც ზედა, ისე ქვედა დონის ბაზარზე, აწესებს ისეთ ფასებს ზედა დონის ბაზარზე, რაც ქვედა დონის კონკურენტებისთვის არსებითი რესურსის (შენატანის) შეძენის დანახარჯებს ზრდის. ეს ტაქტიკა მიზნად ისახავს ქვედა დონის ბაზარზე კონკურენციის შეზღუდვას, რადგან იგი ხელს უშლის ისეთივე ეფექტიან კონკურენტებსაც კი, განახორციელონ მომგებიანი საქმიანობა ქვედა დონის ბაზარზე.

TFEU-ის 102-ე მუხლის მეორე პუნქტის (c) ქვეპუნქტი დომინანტურ კომპანიას უკრძალავს კონკურენციის დარღვევას ზედა ან ქვედა დონის ბაზარზე დისკრიმინაციული ქმედებით. საქმეში MEO v. Autoridade da Concorrência (2018), ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლომ (CJEU) დაადგინა: როდესაც დომინანტი საწარმო ქვედა დონის ბაზრის სავაჭრო პარტნიორებს დისკრიმინაციულ ფასებს უწესებს და ამ ქცევას შეუძლია დაამახინჯოს კონკურენცია ამ პარტნიორებს შორის, 102-ე მუხლის (c) ქვეპუნქტით გათვალისწინებული „არახელსაყრელი კონკურენტული მდგომარეობა“ შეიძლება დადასტურდეს კონკურენტული სიტუაციის ფაქტობრივი რაოდენობრივი გაუარესების მტკიცებულების გარეშეც.

2014 წელს ტაივანის სამართლიანი ვაჭრობის კომისიამ დაადგინა, რომ ტაივანის საერთაშორისო პორტების კორპორაცია ტაიჩუნგის პორტში შენობების იჯარის (ქირის) დაწესებისას, სათანადო დასაბუთების გარეშე, ახორციელებდა დისკრიმინაციულ მიდგომას ძირითადი საშუალებების (კერძოდ, საწყობების) მიმართ. აღნიშნული ქმედება მიჩნეულ იქნა მონოპოლისტის მიერ საბაზრო ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებად, რითაც დაირღვა „სამართლიანი ვაჭრობის აქტის“ მე-10 მუხლის მე-4 პუნქტი (ამჟამინდელი მე-9 მუხლი).

კონკრეტული ვერტიკალური შეზღუდვები ან კონკურენტებს შორის თანამშრომლობა ხშირად მოითხოვს მათი პროკონკურენტული და კონკურენციის საწინააღმდეგო ეფექტების შეფასებას ქვედა დონის ბაზარზე, რათა დადგინდეს მათი გონივრულობა ან ლეგიტიმურობა. მაგალითად, მიუხედავად იმისა, რომ გადაყიდვის ფასის შენარჩუნებამ (RPM) შესაძლოა შეამციროს შიდაბრენდული კონკურენცია ქვედა დონის ბაზარზე და ხელი შეუწყოს კომპანიებს შორის შეთანხმებულ მოქმედებას, გამონაკლის შემთხვევებში, ფასის მსგავსმა შეზღუდვამ შესაძლოა უფრო პროკონკურენტული ეფექტი გამოიწვიოს, ვიდრე თავისუფალმა ფასწარმოქმნამ. ანალოგიურად, საპატენტო ფონდებმა, რომლებიც ზრდის სტანდარტული (არსებითი) პატენტების გამოყენების შესაძლებლობას, შესაძლოა ასევე გააძლიეროს კონკურენცია ქვედა დონის ბაზარზე.