შერჩევითი დისტრიბუციის სისტემა (SDS) შედგება მიმწოდებელსა და დისტრიბუტორებს შორის დადებული ვერტიკალური შეთანხმებებისგან, რომლებიც: (1) განსაზღვრავს შერჩევის კრიტერიუმებს, რომელთა დაკმაყოფილებაც აუცილებელია სისტემაში „ავტორიზებულ დისტრიბუტორად“ დასაშვებად და (2) კრძალავს პროდუქციის რეალიზაციას არაავტორიზებული პირებისთვის. ხელახალი გაყიდვა ნებადართულია მხოლოდ სხვა ავტორიზებული დისტრიბუტორებისთვის ან საბოლოო მომხმარებლებისთვის. შერჩევის კრიტერიუმები შეიძლება ეხებოდეს მხოლოდ ხარისხის სტანდარტებს („ხარისხობრივი SDS“) ან, ზოგ შემთხვევაში, ზღუდავდეს დისტრიბუტორების საერთო რაოდენობას კონკრეტულ ტერიტორიაზე („რაოდენობრივი SDS“). შერჩევითობის პრინციპი გულისხმობს, რომ მაღალი ხარისხის მომსახურების სასარგებლოდ ხშირად იზღუდება ბრენდისშიდა კონკურენცია.

მიწოდების (სადისტრიბუციო) სისტემა, რომლის დროსაც მომწოდებელი დებს (ვერტიკალურ) შეთანხმებებს იმავე გეოგრაფიულ არეალში შერჩეული დილერების შეზღუდულ რაოდენობასთან. სელექციური დისტრიბუციის შეთანხმებები, ერთი მხრივ, ზღუდავს ავტორიზებული დისტრიბუტორების რაოდენობას, ხოლო, მეორე მხრივ, კრძალავს გაყიდვებს არაავტორიზებულ დისტრიბუტორებზე, რაც ავტორიზებულ დილერებს შესაძლო მყიდველებად უტოვებს მხოლოდ სხვა დანიშნულ დილერებსა და საბოლოო მომხმარებლებს. სელექციური დისტრიბუცია თითქმის ყოველთვის გამოიყენება საფირმო (ბრენდირებული) საბოლოო პროდუქტების დასარიგებლად. კონკურენციის შესაძლო რისკებია ბრენდის შიდა (ინტრა-ბრენდული) კონკურენციის შემცირება, მომწოდებლებს ან მყიდველებს შორის ფარული შეთანხმების (კარტელის) ხელშეწყობა და გარკვეული ტიპის დისტრიბუტორების ბაზრიდან გამოდევნა, განსაკუთრებით ბაზარზე სელექციური დისტრიბუციის პარალელური ქსელების კუმულაციური ეფექტის არსებობის შემთხვევაში. წმინდა თვისებრივი (კვალიფიციური) სელექციური დისტრიბუცია, როგორც წესი, არ ხვდება ევროკავშირის ფუნქციონირების შესახებ ხელშეკრულების (TFEU) 101-ე მუხლის პირველი პარაგრაფის აკრძალვის სფეროში, სამი პირობის დაკმაყოფილების შემთხვევაში: პირველი, მოცემული პროდუქტის ხასიათი აუცილებელს უნდა ხდიდეს სელექციური სადისტრიბუციო სისტემის არსებობას. მეორე, გადამყიდველები უნდა შეირჩეს თვისებრივი ხასიათის ობიექტური კრიტერიუმების საფუძველზე. მესამე, დადგენილი კრიტერიუმები არ უნდა სცილდებოდეს იმას, რაც აუცილებელია. © ევროკომისია

შერჩევითი დისტრიბუციის სისტემები ხელშეკრულებით აწესებს ხარისხობრივ კრიტერიუმებს და ზღუდავს არაავტორიზებული დისტრიბუტორების წვდომას, რათა თავიდან აიცილოს „უფასო სარგებლობის“ პრობლემა. შესაბამისად, აღნიშნული სისტემები ზღუდავს საფასო ბრენდისშიდა კონკურენციას, თუმცა უზრუნველყოფს მაღალი ხარისხის დისტრიბუციას, რომელიც სხვაგვარად ვერ განხორციელდებოდა. ბრენდთაშორისმა კონკურენციამ კი შესაძლოა შეავსოს მოთხოვნა შედარებით დაბალფასიან პროდუქციაზე. როგორც ვერტიკალური არასაფასო შეზღუდვის ფორმა, შერჩევითი დისტრიბუციის სისტემები კონკურენციისთვის შედარებით ნაკლებად სახიფათოდ მიიჩნევა.

ევროკავშირში შერჩევითი დისტრიბუციის სისტემის სამართლებრივი დეფინიცია მოცემულია ვერტიკალური ჯგუფური გამონაკლისის რეგულაციის (VBER) 1(1)(g) მუხლში (ადრე მოქმედი 330/2010 რეგულაციის 1(1)(e) მუხლი). წმინდა ხარისხობრივი შერჩევითი დისტრიბუციის სისტემები, რომლებიც აკმაყოფილებენ ე.წ. Metro I კრიტერიუმებს, საერთოდ არ მიიჩნევა კონკურენციის შეზღუდვად TFEU-ს 101(1) მუხლის მნიშვნელობით (Metro v Commission (1977)).

ეს კრიტერიუმები საქმეში Coty Germany v Parfümerie Akzente (2017) შემდეგნაირად ჩამოყალიბდა: „შერჩევითი სადისტრიბუციო ქსელის ორგანიზება არ იკრძალება TFEU-ს 101(1) მუხლით, თუ გადამყიდველები შეირჩევიან ობიექტური ხარისხობრივი კრიტერიუმების საფუძველზე, რომლებიც თანაბრად და არადისკრიმინაციულად გამოიყენება ყველა პოტენციური გადამყიდველის მიმართ; ასევე, თუ პროდუქტის მახასიათებლები მოითხოვს ასეთ ქსელს მისი ხარისხის შესანარჩუნებლად და სათანადო გამოყენების უზრუნველსაყოფად“.

პირველი მოთხოვნის თანახმად, პროდუქტის ბუნება უნდა საჭიროებდეს შერჩევით დისტრიბუციას. ეს, როგორც წესი, ხდება მაშინ, როდესაც შეზღუდვა აუცილებელია პროდუქტის ხარისხის შესანარჩუნებლად, მისი გამართული ექსპლუატაციისთვის (განსაკუთრებით რთული ტექნიკური ნაკეთობების შემთხვევაში) ან პროდუქტის „ფუფუნების“ თუ „პრესტიჟული იმიჯის“ დასაცავად. მეორე კრიტერიუმის მიხედვით, შერჩევის წესები უნდა იყოს ობიექტური, ხარისხობრივი და არადისკრიმინაციული. მესამე კრიტერიუმი კი მოითხოვს, რომ დადგენილი ხარისხობრივი მოთხოვნები არ სცდებოდეს აუცილებელ ფარგლებს (პროპორციულობის პრინციპი). თუ აღნიშნული კრიტერიუმები დაკმაყოფილებულია, დისტრიბუტორთა პოტენციური რაოდენობა შეზღუდული არ არის - ნებისმიერი საწარმო, რომელიც აკმაყოფილებს დადგენილ სტანდარტებს, სისტემაში უნდა დაიშვას. ამ მიზეზით, წმინდა ხარისხობრივი შერჩევითი დისტრიბუციის სისტემები არ განიხილება კონკურენციის შეზღუდვად; მაშინაც კი, როდესაც ასეთი მოდელი გარკვეულწილად ზღუდავს ბრენდისშიდა საფასო კონკურენციას, ეს კომპენსირდება იმით, რომ სისტემა უზრუნველყოფს კონკურენციას „დისტრიბუციის ხარისხის“ პარამეტრით.

იმ შემთხვევაში, როდესაც Metro I კრიტერიუმები არ სრულდება - მაგალითად, როდესაც ემატება პირდაპირი ან არაპირდაპირი რაოდენობრივი შერჩევის კრიტერიუმები -დისტრიბუტორებზე დაწესებული შეზღუდვები წარმოადგენს ბრენდისშიდა კონკურენციის შეზღუდვას TFEU-ს 101(1) მუხლის მნიშვნელობით. თუმცა, ასეთმა სისტემებმა შესაძლოა მაინც ისარგებლონ VBER-ით გათვალისწინებული საგამონაკლისო რეჟიმით. ეს ხდება მაშინ, როდესაც არც მიმწოდებლის და არც დისტრიბუტორის წილი შესაბამის ბაზარზე 30%-ს არ აღემატება და შეთანხმება არ შეიცავს „კონკურენციის მძიმე ფორმით შეზღუდვას“. შერჩევითი დისტრიბუციის კონტექსტში, ყველაზე რელევანტური მძიმე შეზღუდვები, რამაც შესაძლოა VBER-ის გამოყენება გამორიცხოს, არის პასიური გაყიდვების შეზღუდვა, ასევე ავტორიზებულ დისტრიბუტორებს შორის ჯვარედინი მიწოდების ან საბოლოო მომხმარებლებზე გაყიდვების აკრძალვა.

ევროკავშირში ბოლო წლების ერთ-ერთი ყველაზე საკამათო საკითხი იყო ის, თუ რამდენად შეუძლიათ შერჩევითი დისტრიბუციის სისტემებს (SDS) შეზღუდონ დისტრიბუტორების მიერ პროდუქციის ონლაინ გაყიდვა. საქმეში Pierre Fabre Dermo-Cosmétique (2011) სასამართლომ ორი მნიშვნელოვანი დასკვნა გააკეთა: პირველი - „პრესტიჟული იმიჯის შენარჩუნება არ წარმოადგენს კონკურენციის შეზღუდვის ლეგიტიმურ მიზანს და, შესაბამისად, ვერ ათავისუფლებს ხელშეკრულების პუნქტს TFEU-ს 101(1) მუხლის მოქმედებისგან“; მეორე - ავტორიზებული დისტრიბუტორებისთვის ინტერნეტ-გაყიდვების დე ფაქტო აკრძალვა წარმოადგენს „მიზნით გამოწვეულ“ და „მძიმე ფორმის“ შეზღუდვას, რის გამოც VBER-ის საგამონაკლისო რეჟიმი მასზე არ ვრცელდება.

პირველი დასკვნა აშკარად ეწინააღმდეგებოდა სასამართლოს მრავალწლიან პრაქტიკას. მოგვიანებით, საქმეში Coty v Parfümerie Akzente (2017), სასამართლომ განმარტა, რომ ეს იყო გაუგებრობა და პრესტიჟული იმიჯის დაცვა შერჩევითი დისტრიბუციის ლეგიტიმური მიზანია. Coty-ს გადაწყვეტილება ცდილობდა Pierre Fabre-ს შემთხვევის იზოლირებას მისი სპეციფიკური ფაქტების საფუძველზე, თუმცა განმასხვავებელი ფაქტორები ბუნდოვანი დარჩა. Coty-ს პრეცედენტი შეიძლება განიმარტოს იმგვარად, რომ დიფერენციაცია დამოკიდებულია იმაზე, არის თუ არა პროდუქტი „ფუფუნების საქონელი“. თუმცა, შერჩევითი დისტრიბუცია მხოლოდ ფუფუნების საგნებით არ შემოიფარგლება და სხვა ბრენდირებულ პროდუქტებზეც ვრცელდება. ეს ლოგიკური აუცილებლობაა: მიიჩნევა თუ არა პროდუქტი „ფუფუნებად“, დიდწილად სწორედ დისტრიბუციის სისტემის მიერ შექმნილ „ექსკლუზიურ აურაზეა“ დამოკიდებული, ამიტომ ფუფუნების კვალიფიკაციის წინაპირობად დაწესება შერჩევითი დისტრიბუციის სისტემის დასანერგად წრიულ ლოგიკას ქმნის. Coty-ს საქმის საუკეთესო ინტერპრეტაცია ისაა, რომ Pierre Fabre კრძალავს ინტერნეტ-გაყიდვების სრულ (დე ფაქტო) აკრძალვას, ხოლო Coty-ს შემთხვევაში სადავო პუნქტი ავტორიზებულ დისტრიბუტორებს საკუთარი ან მესამე მხარის ვებსაიტების მეშვეობით პირდაპირი ონლაინ გაყიდვების უფლებას აძლევდა. აკრძალვა ეხებოდა მხოლოდ გაყიდვებს ისეთი მესამე მხარის პლატფორმების საშუალებით, როგორიცაა Amazon ან eBay; აღნიშნული შეზღუდვა სასამართლომ არ მიიჩნია „მძიმე ფორმის“ დარღვევად. თუმცა, Coty-ს გადაწყვეტილებიდან ერთ კვირაში, გერმანიის სასამართლომ საქმეში Asics (2017) დაადგინა, რომ დისტრიბუტორებისთვის ფასების შედარების ვებსაიტების გამოყენებისა და მესამე მხარის საიტებზე რეკლამირების აკრძალვა VBER-ის მიხედვით „მძიმე შეზღუდვას“ წარმოადგენდა.

იმ შემთხვევაში, თუ არც Metro I-ის კრიტერიუმები და არც ჯგუფური გამონაკლისის (VBER) პირობები არ სრულდება, შერჩევითი დისტრიბუციის სისტემამ შესაძლოა მაინც ისარგებლოს ინდივიდუალური საგამონაკლისო რეჟიმით TFEU-ს 101(3) მუხლის საფუძველზე.

აშშ-ში შერჩევითი დისტრიბუცია, როგორც წესი, არ განიხილება ცალკეულ ანტიმონოპოლიურ კატეგორიად. როგორც არასაფასო ვერტიკალური შეზღუდვა, იგი ექვემდებარება მხოლოდ „გონივრულობის წესით“ ანალიზს (Continental TV v. GTE Sylvania (1977)). სისტემები, რომლებიც ევროკავშირის გაგებით წმინდა ხარისხობრივია, აშშ-ში ხშირად ვერტიკალურ შეზღუდვებადაც კი არ ითვლება და მიიჩნევა „პრაქტიკულად კანონიერად“ (Areeda & Hovenkamp 2017). სხვა ტიპის სისტემებმა, განსაკუთრებით რაოდენობრივმა, შესაძლოა წარმოშვას დავები ტერიტორიულ შეზღუდვებთან, მომხმარებელთა სეგმენტაციასთან ან დილერების ექსკლუზიურ დანიშვნასთან დაკავშირებით.