სამართლებრივი წესი (სავალდებულო ან ნებაყოფლობითი), რომელიც განსაზღვრავს, რომ შერწყმა ან შესყიდვა განხილვის მიზნით საჯარო ხელისუფლებას უნდა წარედგინოს ტრანზაქციის დასრულებამდე ან მის შემდეგ. იურისდიქციების უმეტესობაში შეტყობინება სავალდებულოა არა ყველა შერწყმისთვის, არამედ მხოლოდ მათთვის, რომლებიც აკმაყოფილებენ კანონით დადგენილ ზღვრებს. შეტყობინების ყველაზე გავრცელებული კრიტერიუმებია ბრუნვა, აქტივების მოცულობა, საბაზრო წილი და ტრანზაქციის ღირებულება. შეტყობინების პროცესი, როგორც წესი, გულისხმობს სააგენტოებისთვის შევსებული ფორმის წარდგენას თანდართულ დოკუმენტაციასთან ერთად და შესაბამისი მოსაკრებლის გადახდას.
ოფიციალური ინფორმაცია, რომელსაც კომპანიები ევროკავშირის შერწყმის შესახებ კანონმდებლობის შესაბამისად, გარკვეულ სიტუაციებში აწვდიან კომისიას. შერწყმის შესახებ რეგულაცია სთხოვს საწარმოებს, თანამეგობრობის მასშტაბის მქონე ნებისმიერი კონცენტრაციის შესახებ აცნობონ კომისიას Form CO-ს მეშვეობით, როგორც წესი, კონცენტრაციის შესახებ შეთანხმების დადებიდან ერთი კვირის ვადაში. მონაწილე კომპანიებს არ აქვთ უფლება განახორციელონ კონცენტრაცია მანამ, სანამ ამის შესახებ არ ეცნობება კომისიას და იგი არ გამოცხადდება საერთო ბაზართან თავსებად ბაზრად. © ევროკომისია
შერწყმის შესახებ შეტყობინება შერწყმის კონტროლის რეჟიმის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ინსტრუმენტია. ის საშუალებას აძლევს კონკურენციის ორგანოს (ან ანტიმონოპოლიურ საკითხებზე პასუხისმგებელ ნებისმიერ სხვა ორგანოს), განიხილოს, ექნება თუ არა ტრანზაქციას რაიმე უარყოფითი გავლენა კონკურენციაზე.
1976 წლის ჰარტ-სკოტ-როდინოს (HSR) ანტიმონოპოლიური გაუმჯობესების აქტმა ცვლილებები შეიტანა 1914 წლის კლეიტონის აქტში და დააწესა სავალდებულო წინასწარი შეტყობინების რეჟიმი ყველა იმ შერწყმისთვის, რომელიც აკმაყოფილებს კანონით დადგენილ გარკვეულ ზღვრებს. წინასწარი შეტყობინებები უნდა წარედგინოს აშშ-ის ორივე ფედერალურ ანტიმონოპოლიურ სააგენტოს: ფედერალურ სავაჭრო კომისიას და იუსტიციის დეპარტამენტის ანტიმონოპოლიურ სამმართველოს. სავალდებულო შეტყობინებასთან ერთად, HSR აქტი შერწყმის მხარეებს უკრძალავს გარიგების დასრულებას სრული შეტყობინების წარდგენიდან 30-დღიანი მოლოდინის პერიოდში, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც სააგენტოები გასცემენ ტრანზაქციის „ვადაზე ადრე შეწყვეტის“ უფლებას. თუ სააგენტოები გამოსცემენ ე.წ. „მეორე მოთხოვნას“ დამატებითი დოკუმენტებისა და ინფორმაციის შესახებ, მხარეებს კვლავ ეკრძალებათ გარიგების დასრულება მოთხოვნის არსებითად დაკმაყოფილებიდან კიდევ 30 დღის განმავლობაში. კანონი სააგენტოებს საშუალებას აძლევს, გააანალიზონ შერწყმა მანამ, სანამ კომპანიები მოახდენენ აქტივების ინტეგრაციას, რაც ჭრის პრობლემას, რომელიც ცნობილია როგორც „ათქვეფილი კვერცხების განცალკევება“ (unscrambling the eggs). 1976 წლამდე ხშირად ხდებოდა, რომ შერწყმა სრულდებოდა სააგენტოს ანალიზის დასრულებამდე, რაც ამცირებდა აქტივების გასხვისების ან სხვა სამართლებრივი დაცვის საშუალების გამოყენების ალბათობას. HSR აქტმა აღმოფხვრა ეს პრობლემა შეტყობინებას დაქვემდებარებული შერწყმებისთვის, რადგან ტრანზაქციის დასრულება მოლოდინის პერიოდის ამოწურვამდე მიიჩნევა დარღვევად - ე.წ. „gun jumping“ დარღვევად. იმ ტრანზაქციის შესახებ შეუტყობინებლობა, რომელიც აღწევს დადგენილ ზღვრებს, ჩვეულებრივ განისაზღვრება, როგორც პროცედურული „gun jumping“.
აშშ-ში შეტყობინების კრიტერიუმები ეფუძნება ორ ძირითად ტესტს: „ტრანზაქციის ზომა“ და „პირის ზომა“. პირველი ეფუძნება ტრანზაქციის ღირებულებას, ხოლო მეორე - მხარეების აქტივების ზომას ან წლიურ გაყიდვებს. აშშ-ის შეტყობინების ზღვრების მნიშვნელოვანი მახასიათებელია ის, რომ ორივე ტესტისთვის განსაზღვრული ღირებულებები ყოველწლიურად კორექტირდება მშპ-ის ცვლილების შესაბამისად. შეტყობინება სრულდება HSR ფორმის წარდგენით (2023 წლის 27 ივნისს FTC-მ და DOJ-მ შესთავაზეს შეტყობინების ფორმის შეცვლა, რაც არსებითად ზრდის მოთხოვნებს) და ტრანზაქციის ზომაზე დაფუძნებული მოსაკრებლის გადახდით (რომელიც ასევე ყოველწლიურად კორექტირდება).
ევროკავშირში შერწყმის კონტროლის რეჟიმი დადგენილია ევროკავშირის შერწყმის რეგულაციით (EUMR, საბჭოს რეგულაცია (EC) № 139/2004). ევროკავშირი ასევე იყენებს სავალდებულო წინასწარი შეტყობინების რეჟიმს ბიზნეს-სუბიექტებზე („საწარმოებზე“) კონტროლის გარკვეული ცვლილებებისთვის, რომლებსაც აქვთ „თანამეგობრობის მასშტაბი“ პირველი მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტების შესაბამისად. აშშ-სგან განსხვავებით, EUMR-მა დაადგინა შეტყობინების კრიტერიუმი ბრუნვაზე დაფუძნებით და არა ტრანზაქციის ღირებულებაზე ან აქტივებზე.
ევროკავშირის შერწყმის კონტროლის სისტემის მნიშვნელოვანი ასპექტია ის, რომ 21-ე მუხლი ადგენს „ერთი ფანჯრის“ პრინციპს თანამეგობრობის მასშტაბის მქონე შერწყმებისთვის. შესაბამისად, თუ შერწყმა აკმაყოფილებს პირველი მუხლის მე-2 ან მე-3 პუნქტის ზღვრებს, მხარეებს არ სჭირდებათ შერწყმის შესახებ შეტყობინების წარდგენა ეროვნულ კონკურენციის ორგანოებში. თუმცა, საპირისპირო ყოველთვის არ არის მართებული: შერწყმა, რომელიც ვერ აკმაყოფილებს EUMR-ის ზღვრებს, შესაძლოა აკმაყოფილებდეს წევრი ქვეყნების ეროვნული კანონმდებლობით დადგენილ ზღვრებს. გარდა ამისა, EUMR-ის წესები უშვებს საქმეების რეფერირებას კომისიისკენ ან კომისიიდან, თუ დაკმაყოფილებულია სპეციალური პირობები. შეტყობინება სრულდება Form CO-ს წარდგენით და ევროკავშირში წარდგენის მოსაკრებელი არ არსებობს.
ზემოთ მოკლედ გაანალიზებული ორივე იურისდიქცია ფლობს ე.წ. ex-ante (წინასწარი) და სავალდებულო შერწყმის კონტროლის რეჟიმს. სისტემა, რომელიც კრძალავს ტრანზაქციის დასრულებას ხელისუფლებისგან ნებართვის მიღებამდე, კლასიფიცირდება როგორც ex-ante სისტემა - განსხვავებით ex-post (შემდგომი) სისტემისგან, რომელიც უშვებს ტრანზაქციის დასრულებას კონკურენციის ორგანოს ნებართვამდე. ex-post რეჟიმში, თუ კონკურენციის ორგანო უარყოფს შერწყმას, მხარეებს შესაძლოა მოუწიოთ კომპანიის დაშლა აქტივების გასხვისების გზით, რათა აღდგეს პირვანდელი მდგომარეობა. ბრაზილიაში, მოქმედი კონკურენციის კანონით (2011 წლის ფედერალური კანონი № 12.529) განხორციელებული ყველაზე მნიშვნელოვანი ცვლილება სწორედ ex-post რეჟიმიდან ex-ante რეჟიმზე გადასვლა იყო.
შეტყობინების სისტემა ასევე შეიძლება იყოს სავალდებულო ან ნებაყოფლობითი. სავალდებულო სისტემა მოითხოვს მხარეებისგან შერწყმის წარდგენას კონკურენციის ორგანოსთვის, თუ ზღვრები მიღწეულია, ხოლო ნებაყოფლობით სისტემაში ეს წესი არ მოქმედებს. ნებაყოფლობით სისტემაში თავად მხარეები წყვეტენ, შეატყობინონ თუ არა ორგანოს შერწყმის შესახებ (როგორც წესი, რისკების შეფასების საფუძველზე). გაერთიანებული სამეფო და ავსტრალია იმ ქვეყნების მაგალითებია, რომლებიც ნებაყოფლობითი შეტყობინების რეჟიმს იყენებენ. იურისდიქციები, როგორც წესი, იყენებენ შეტყობინების შემდეგი კრიტერიუმებიდან ერთს ან რამდენიმეს: ბრუნვა, აქტივები, ბაზრის წილი ან ტრანზაქციის ღირებულება. OECD-ის (2021) მიხედვით, ბრუნვის კრიტერიუმი ყველაზე ხშირად გამოიყენება (54-დან 51 ქვეყანაში). იმავე კვლევამ აჩვენა, რომ სავალდებულო და წინასწარი რეჟიმები (46 ქვეყანა 54-დან), წარდგენის მოსაკრებლების არსებობა (35 ქვეყანა), გამარტივებული რეჟიმის გამოყენება დაბალი რისკის შემთხვევებისთვის (41 ქვეყანა) და შერწყმის ანალიზის ორფაზიანი მიდგომა (47 ქვეყანა) ყველაზე გავრცელებული პრაქტიკაა. მსხვილი საერთაშორისო შერწყმები შესაძლოა საჭიროებდეს შეტყობინებას რამდენიმე ათეულ ქვეყანაში. მაგალითად, Bayer-ისა და Monsanto-ს შერწყმის შესახებ შეტყობინება 29 ქვეყანაში წარსდგა, ხოლო Microsoft-Activision-ის შერწყმისას - 16 ქვეყანაში. შეტყობინებებისა და ანალიზის ასეთი მაღალი რაოდენობა ქმნის საერთაშორისო დავების პოტენციალს. აქ არსებობს ბალანსი სხვადასხვა ორგანოს მიერ კონვერგენტული გადაწყვეტილებების მიღებასა და ქვეყნების სუვერენიტეტის პატივისცემას შორის, რათა მათ დამოუკიდებელი გადაწყვეტილებები გამოიტანონ.
შეტყობინების კუთხით ერთ-ერთი აქტუალური თემაა ბრუნვის კრიტერიუმის შესაძლო სისუსტე ციფრულ ბაზრებთან დაკავშირებულ შერწყმებში. ვინაიდან ციფრულმა სტარტაპებმა მონეტიზაციის დაწყებამდე ჯერ მონაცემთა ბაზები და მომხმარებელთა წრე უნდა შექმნან, მათ საწყის წლებში შესაძლოა ჰქონდეთ მაღალი საბაზრო ღირებულება, მაგრამ შეზღუდული ბრუნვა. იმ ქვეყნებში, სადაც შეტყობინება მხოლოდ ბრუნვას ეფუძნება, კონკურენციის ორგანოს ხშირად არ აქვს იურისდიქცია საქმის განსახილველად, რადგან შეძენილ კომპანიას აქვს დაბალი ან ნულოვანი ბრუნვა, მიუხედავად იმისა, რომ ტრანზაქციის ღირებულება შესაძლოა ძალიან მაღალი იყოს. ამ პრობლემის გადასაჭრელად გერმანიამ და ავსტრიამ, მაგალითად, შეცვალეს კონკურენციის კანონები და დაამატეს დამხმარე კრიტერიუმი - ტრანზაქციის ღირებულების ზღვარი. ეს არის მცდელობა, მოხდეს იმ შერწყმების შეტყობინება, რომლებიც ვერ აკმაყოფილებენ ბრუნვის კრიტერიუმებს.
