შუალედური ზომები შეიძლება იყოს ამკრძალავი ან დამავალდებულებელი ხასიათის. მათ აწესებს სასამართლო ან საჯარო ხელისუფლება სტატუს-კვოს შენარჩუნების, აღდგენის ან საქმის არსებით გადაწყვეტამდე დროებითი დაცვის უზრუნველყოფის მიზნით. ეს მძლავრი ინსტრუმენტი გარანტიაა იმისა, რომ დავის დასრულებისას მისაღები საბოლოო გადაწყვეტილების ეფექტიანობას საფრთხე არ შეექმნება. შუალედური ზომების გამოყენება, როგორც წესი, მოითხოვს იმის დასაბუთებას, რომ: (i) დარღვევის აშკარა ნიშნები სახეზეა ან არსებობს სერიოზული სამართლებრივი საფუძველი დავის გასაგრძელებლად; (ii) ზომების მიღება გამართლებულია სერიოზული და გამოუსწორებელი ზიანის რისკით, რომლის გამოსწორებაც შემდგომში ფულადი კომპენსაციით შეუძლებელი იქნება. ზოგიერთ ქვეყანაში ასეთი ზომები მიიღება მხოლოდ მხარეთა და მესამე პირთა ინტერესების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე (რაც ხშირად მოიხსენიება, როგორც „ინტერესთა ბალანსი“). გადაწყვეტილების მიღებისას ასევე შესაძლოა მხედველობაში იქნას მიღებული საჯარო ინტერესი ან სახელმწიფო პოლიტიკა. პრაქტიკული თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია, რომ ეს პირობები ხშირად პროპორციულობის პრინციპით გამოიყენება: მაგალითად, თუ prima facie მტკიცებულებები განსაკუთრებით ძლიერია, გამოუსწორებელი ზიანის არსებობის მოთხოვნა შესაძლოა უფრო შეღავათიანად (ლიბერალურად) იქნას განმარტებული. კონკურენციის ზოგიერთმა ორგანომ და მინიმუმ ერთმა საკანონმდებლო ორგანომ (გერმანიის პარლამენტმა GWB-ის მე-10 შესწორებით, 2021 წლის იანვარი) შეამსუბუქა შუალედური ზომების გამოყენების ზღვრული მოთხოვნები. ეს გადაწყვეტილება მიზნად ისახავს ციფრულ სექტორში სწრაფი რეაგირების მექანიზმის შექმნას, სადაც ხშირად ადგილი აქვს „ბაზრის მონოპოლიზებას“. მოქმედი დომინანტი მოთამაშეების კომერციულმა სტრატეგიებმა შესაძლოა გადააჭარბოს აღსრულების სტანდარტულ ინსტრუმენტებს. ასეთი ხელსაწყოს საჭიროება შესაძლოა შემცირდეს, თუმცა არა სრულად აღმოიფხვრას, ამ სექტორში „მცველი“ (gatekeeper) პლატფორმების ex-ante რეგულირებაზე გადასვლით. ჯერ კიდევ გასარკვევია, რამდენად აქტიურად გამოიყენებენ სასამართლოები შუალედურ ზომებს იმ ხარვეზების შესავსებად, რომლებსაც მსგავსი რეგულაციები ღიას ტოვებს.

უზრუნველყოფის ღონისძიებები, რომლებსაც კომისია აწესებს კომპანიების მიმართ იმ კონკურენციის დარღვევის საქმეზე, რომელზეც არსებითი საბოლოო გადაწყვეტილება ჯერ მიღებული არ არის, რათა თავიდან იქნეს აცილებული კონკურენციის შემზღუდველი ქცევით გამოწვეული შეუქცევადი ზიანი მის დასანქცირებამდე. შუალედური ზომები შეიძლება გატარდეს კომისიის საკუთარი ინიციატივით, თუმცა მათ ხშირად ოფიციალურ საჩივართან ერთად ითხოვენ. მათი დაწესება შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ერთდროულად კმაყოფილდება შემდეგი ორი პირობა: კომპანიის ქცევა prima facie წარმოადგენს კონკურენციის წესების დარღვევას და არსებობს გადაუდებლობა, ანუ მომჩივნისთვის სერიოზული და გამოუსწორებელი ზიანის მიყენების რისკი.

მაგალითად, კომპანიამ, რომლის არსებობასაც საფრთხეს უქმნის სხვა კომპანიის სავარაუდო კონკურენციის შემზღუდველი ქმედება, შეიძლება სთხოვოს კომისიას საკითხის შესწავლა კონკურენციის სამართლის შესაბამისად და, ამასთანავე, მოითხოვოს სადავო ქცევის აკრძალვა მანამ, სანამ გამოძიება ოფიციალური გადაწყვეტილებით არ დასრულდება. კომისიას ასევე შეუძლია შუალედური ზომების გატარება შერწყმის საქმეებზე, რათა თავიდან აიცილოს კონცენტრაციების განხორციელება კომისიის მიერ მათ ავტორიზებამდე. შერწყმის შესახებ რეგულაცია კრძალავს ტრანზაქციის განხორციელებას კომისიის ნებართვამდე, რათა თავიდან იქნეს აცილებული ბაზრის სტრუქტურის შეუქცევადი ცვლილებები მანამ, სანამ დარწმუნებით არ გვეცოდინება, რომ კონცენტრაცია რეალურად დასაშვებია. შუალედური ზომები ასევე შეიძლება დააწესოს პირველი ინსტანციის სასამართლოს თავმჯდომარემ, რათა კომპანიამ არ განიცადოს სერიოზული და გამოუსწორებელი ზიანი კომისიის იმ გადაწყვეტილების აღსრულებით, რომლის კანონიერებასაც ეს კომპანია მთავარი სარჩელით ასაჩივრებს. © European Commission

შუალედური ზომების გამოყენება შესაძლებელია როგორც საჯარო, ისე კერძო აღსრულების კონტექსტში. ევროკავშირის პრაქტიკის მიხედვით, კომისიამ შეიძლება დააწესოს შუალედური ზომები საწარმოს მიმართ, ან თავად საწარმომ მოითხოვოს კომისიის გადაწყვეტილების მოქმედების შეჩერება საერთო სასამართლოსთვის (პრეზიდენტისთვის) მიმართვის გზით. იურისდიქციების უმეტესობაში შუალედური ზომების მოთხოვნა ასევე დასაშვებია კერძო სამართლებრივი დავების ფარგლებში, იქნება ეს ბიზნესებს შორის (B2B) თუ სამომხმარებლო დავები სასამართლოში. წინამდებარე ტექსტში, სივრცის სიმცირის გამო, აქცენტი გაკეთებულია საჯარო აღსრულების მექანიზმებზე.

შუალედური ზომების გამოყენებამ ან მათზე უარის თქმამ შესაძლოა წარმოშვას შეცდომით გამოწვეული დანახარჯები. ეს ზომები მძლავრი ინსტრუმენტია და, როგორც წესი, მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში უნდა იქნას გამოყენებული. როდესაც კონკურენციის ორგანო ამგვარ ზომებს აწესებს, მტკიცების არასათანადოდ დაბალმა სტანდარტმა შესაძლოა გამოიწვიოს ბიზნესსაქმიანობის სერიოზული შეფერხება ნაჩქარევი გამოძიების საფუძველზე. მიუხედავად ამისა, საკმაოდ ძლიერია არგუმენტები დროებითი ზომების, როგორც სწრაფი რეაგირების მექანიზმების, უფრო ფართოდ გამოყენების სასარგებლოდ.

ევროკავშირი

ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლომ ჯერ კიდევ 1980 წელს დაადგინა, რომ კომისიას ჰქონდა შუალედური ზომების მიღების უფლებამოსილება, რაც მოგვიანებით №1/2003 რეგულაციაში მკაფიოდ აისახა. რეგულაციის მე-8 მუხლი ითვალისწინებს, რომ „გადაუდებელ შემთხვევებში“, როდესაც არსებობს „კონკურენციისთვის სერიოზული და გამოუსწორებელი ზიანის მიყენების“ რისკი და დადგენილია დარღვევის აშკარა ნიშნები, კომისიას შეუძლია დროებითი ზომების მიღება.

„გადაუდებლობის“ შეფასებისას კომისიამ უნდა გაითვალისწინოს სავარაუდო ქცევისა და დაგეგმილი შუალედური ზომების ეფექტი როგორც უშუალოდ ჩართულ საწარმოებზე, ისე მესამე მხარეებზე (მაგ. მომხმარებლებზე). შუალედური ზომების მიღება დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, როდესაც სახეზეა კონკურენციისთვის ზიანის მიყენების რეალური საფრთხე. სასამართლო პრაქტიკა მოითხოვს, რომ ეს ზომები შეესაბამებოდეს პროპორციულობის პრინციპს - იმავე სტანდარტს, რომელიც ვრცელდება მე-7 მუხლით გათვალისწინებულ დარღვევის აღმოფხვრის საშუალებებზე. დროებითი ზომების დაწესებამდე, დაინტერესებულ საწარმოს უნდა მიეცეს შესაძლებლობა, წერილობით უპასუხოს კომისიის პრეტენზიებს და მოთხოვნის შემთხვევაში მონაწილეობა მიიღოს ზეპირ მოსმენაში.

შუალედური ზომები ევროკავშირში აქტუალურ საკითხად იქცა. ზოგიერთი ეროვნული უწყებისგან განსხვავებით (მაგალითად, საფრანგეთის კონკურენციის ორგანოსგან - Autorité de la Concurrence, სადაც სამართლებრივი სტანდარტები უფრო მოქნილია), ევროკომისიამ 2001 წლის შემდეგ შუალედური ზომების გამოყენების უფლებამოსილება პრაქტიკულად „დაივიწყა“. ეს ძირითადად განპირობებული იყო: (i) №1/2003 რეგულაციის მე-8 მუხლის შემზღუდველი ფორმულირებით, (ii) ევროკავშირის სასამართლოების მიერ დადგენილი მკაცრი სტანდარტებით, (iii) მე-9 მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულებების პროცედურის ხშირი გამოყენებით და (iv) I ტიპის შეცდომების (მცდარი დასჯის) რისკით. თუმცა, 2019 წელს კომისიამ №1/2003 რეგულაციის საფუძველზე პირველად გამოიყენა შუალედური ზომები, რამაც შესაძლოა საფუძველი ჩაუყაროს ამ ინსტრუმენტის უფრო ხშირ გამოყენებას, განსაკუთრებით ბაზარზე შეუქცევადი პროცესების საფრთხის არსებობისას.

შუალედური ზომების მიღებისას მეტი დისკრეციის სურვილით მოტივირებული ევროკომისია - 2019/1 დირექტივის (ECN+ Directive) თანმხლებ დეკლარაციაში - აცხადებს: „იმისათვის, რომ კონკურენციის ორგანოებმა უფრო ეფექტიანად უპასუხონ სწრაფად ცვალებად ბაზრებზე მიმდინარე მოვლენებს, კომისია იღებს ვალდებულებას, ჩაატაროს ანალიზი ევროპული კონკურენციის ქსელში შუალედური ზომების მიღების პროცედურის გამარტივების შესახებ. ეს ანალიზი უნდა დასრულდეს დირექტივის ეროვნულ კანონმდებლობაში გადმოტანის ვადიდან ორი წლის განმავლობაში [ანუ 2023 წლის 4 თებერვლამდე] და მისი შედეგები წარედგინება ევროპარლამენტსა და საბჭოს“.

აშშ

აშშ-ის ანტიმონოპოლიურ სამართალში დროებითი დაცვის ღონისძიებების (წინასწარი აკრძალვების) საფუძვლები მოცემულია ფედერალური კანონმდებლობის 15 USC § 26 (კერძო სარჩელები) და 15 USC § 25 (საჯარო სარჩელები) მუხლებში.

კერძო სარჩელების შემთხვევაში (§ 26), მოთხოვნები უფრო მკაცრია და აქცენტი კეთდება „მოსალოდნელ ზარალსა თუ ზიანზე“ და მიზეზშედეგობრივი კავშირის დასაბუთებაზე. აშშ-ის სასამართლოები წინასწარი აკრძალვის გაცემისას, როგორც წესი, ეყრდნობიან ოთხკომპონენტიან ტესტს:

მოსარჩელის მიერ საქმის არსებითად მოგების მაღალი ალბათობა;

მოსარჩელისთვის გამოუსწორებელი ზიანის მიყენების საფრთხე ბრძანების გაუცემლობის შემთხვევაში;

მხარეთა ინტერესების დაბალანსება (გაჭირვებათა შედარება); და

გადაწყვეტილების გავლენა საჯარო ინტერესზე.

როდესაც მოსარჩელე კერძო პირია, სასამართლოს აქვს დისკრეცია, სამართლიანობის პრინციპებზე დაყრდნობით უარი თქვას მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე. თუმცა, როდესაც მხარეს სახელმწიფო წარმოადგენს და დასაბუთებულია წარმატების გონივრული ალბათობა, სასამართლოები ხშირად მიიჩნევენ, რომ გამოუსწორებელი ზიანის რისკი ავტომატურად დადგენილია.

წინასწარი აკრძალვის ბრძანება შეიძლება გაიცეს განუსაზღვრელი ვადით და იგი ექვემდებარება დაუყოვნებლივ გასაჩივრებას. მიუხედავად იმისა, რომ აშშ-ის სასამართლო პრაქტიკაში ტერმინი „პროპორციულობა“ იშვიათად გამოიყენება, არსებობს მისი ფუნქციური ექვივალენტი: თუ მოთხოვნილი დაცვის საშუალება არ არის გონივრულ კავშირში სავარაუდო ანტიმონოპოლიურ დარღვევასთან, სასამართლო მას არ დააკმაყოფილებს.

აშშ-ის საპროცესო სამართლის მიხედვით, მხარეს, რომელიც ეწინააღმდეგება წინასწარ აკრძალვას, უნდა მიეცეს მოსმენის სამართლიანი შესაძლებლობა. თუმცა, განსაკუთრებული აუცილებლობისა და კონკრეტული ფაქტების არსებობისას, სასამართლოს შეუძლია გამოსცეს დროებითი შემაკავებელი ორდერი. ეს არის მოკლევადიანი, როგორც წესი, გაუსაჩივრებელი ღონისძიება, რომელიც შეიძლება მიღებულ იქნას ex parte (მეორე მხარის მონაწილეობის გარეშე) პროცედურის ფარგლებში (ფედერალური სამოქალაქო საპროცესო წესების (65(ბ) მუხლი). მსგავსი საჭიროება ხშირად წარმოიშვება მაშინ, როდესაც იუსტიციის დეპარტამენტი ან ფედერალური სავაჭრო კომისია შერწყმის პროცესის შეჩერებას ცდილობს.

კლეიტონის აქტის მე-7 ნაწილის საფუძველზე შერწყმის გასაჩივრება მთავარი სცენარია, სადაც ფედერალური სააგენტოები წინასწარ აკრძალვას ან TRO-ს მოითხოვენ. როდესაც საქმეს DOJ აწარმოებს, ის სასამართლოსგან ერთდროულად ითხოვს როგორც მუდმივ, ისე წინასწარ აკრძალვას. ინტერესთა დაბალანსებისას სასამართლო უპირატესობას ანიჭებს მთავრობის (საჯარო) ინტერესებს და არა შერწყმაში მონაწილე მხარეების კერძო ინტერესებს. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ FTC-ის შემთხვევაში მოქმედებს სპეციფიკური პროცედურული მახასიათებლები, რომლებიც განსხვავდება DOJ-ის მიერ რეგულირებული პროცესისგან.

FTC-ის აქტის 13(b) მუხლი უფლებას აძლევს კომისიას მოითხოვოს წინასწარი აკრძალვა ან დროებითი შემაკავებელი ორდერი, როდესაც არსებობს საფუძვლიანი ეჭვი, რომ სუბიექტი არღვევს ან აპირებს დაარღვიოს FTC-ის მიერ აღსრულებადი ნებისმიერი საკანონმდებლო დებულება. იუსტიციის დეპარტამენტისგან განსხვავებით, FTC ფედერალური რაიონული სასამართლოსგან მუდმივ აკრძალვას არ ითხოვს. იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო დროებითი დაცვის ღონისძიებას დააკმაყოფილებს, FTC საქმეს შიდა ადმინისტრაციულ წარმოებაში გადაიტანს (FTC-ის პრაქტიკის წესების მე-3 ნაწილის შესაბამისად), სადაც თავად ხდება გადაწყვეტილების მიმღები პირველი ინსტანცია.

რაც შეეხება დროებითი დაცვის საშუალებებს, სასამართლოები FTC-ის აქტის საკანონმდებლო მიზანს განმარტავენ როგორც საფუძველს აღკვეთის ღონისძიებების ფართო ხელმისაწვდომობისთვის, რაც გადახვევაა სამართლიანობის ტრადიციული და უფრო მკაცრი პრინციპებისგან. აღნიშნული სპეციფიკური მიდგომა 2007 წელს ანტიმონოპოლიური მოდერნიზაციის კომისიამ გააკრიტიკა, რადგან იუსტიციის დეპარტამენტი მსგავსი შეღავათიანი რეჟიმით არ სარგებლობს, რაც აღსრულების პროცესში უთანასწორობის განცდას აჩენს.