კონკურენციის მძიმე ფორმით შეზღუდვა (Hard core restrictions)

კომენტარი

ჯგუფური საგამონაკლისო რეგულაციის თითოეული სახეობა მოიცავს მძიმე შეზღუდვების ამომწურავ ჩამონათვალს. აღნიშნული ნუსხა ეკონომიკურ აგენტებს სამართლებრივი განსაზღვრულობის გარანტიას აძლევს, რათა საკუთარი შეთანხმებების თვითშეფასებისას მათ შეძლონ იმ ზომების იდენტიფიცირება, რომლებმაც შესაძლოა წარმოშვას შეშფოთება TFEU-ს 101-ე მუხლთან თავსებადობის თვალსაზრისით.

მძიმე შეზღუდვები შეიძლება იყოს პირდაპირი, მაგალითად, მკაფიო სახელშეკრულებო დებულების სახით, ან არაპირდაპირი, როდესაც მეორე მხარის ქცევაზე ზემოქმედება ხდება ხელშეკრულების შეწყვეტის მუქარით ან გარკვეული დებულებების შესრულების სანაცვლოდ ფინანსური წახალისების შეთავაზებით. მძიმე შეზღუდვები შესაძლოა არსებობდეს დამოუკიდებლად ან მხარეთა კონტროლის ქვეშ მყოფ სხვა ფაქტორებთან ერთად.

ხელშეკრულებაში მძიმე ფორმით შეზღუდვის თუნდაც ერთი პუნქტის ჩართვა იწვევს მთლიანი შეთანხმების მიერ ჯგუფური გამონაკლისით სარგებლობის უფლების დაკარგვას. ეს ნიშნავს, რომ კომპანიებმა უნდა ჩაატარონ საფუძვლიანი თვითშემოწმება როგორც მძიმე, ისე ნებისმიერი სხვა ტიპის შეზღუდვის შესახებ, რათა დაამტკიცონ, რომ მათი შეთანხმება სრულად შეესაბამება TFEU-ს 101-ე მუხლის მოთხოვნებს.

გარდა ამისა, შეთანხმებები, რომლებიც შეიცავენ ჯგუფური საგამონაკლისო რეგულაციებით განსაზღვრულ მძიმე შეზღუდვებს, ვერ ისარგებლებენ De Minimis-ის შეტყობინებით, რადგან ევროკომისია მიიჩნევს, რომ ასეთ დარღვევებს ყოველთვის გააჩნია არსებითი უარყოფითი გავლენა კონკურენციაზე, მიუხედავად მხარეთა მცირე საბაზრო წილებისა.

მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, შეთანხმება, რომელიც შეიცავს მძიმე ფორმით შეზღუდვას, ავტომატურად არ ნიშნავს TFEU-ს 101-ე მუხლის დარღვევას. უფრო კონკრეტულად, მძიმე შეზღუდვა ყოველთვის არ უთანაბრდება „მიზნობრივ შეზღუდვას“. საქმეში Coty, გენერალურმა ადვოკატმა უოლმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „მძიმე ფორმით შეზღუდვის“ ცნება უნდა განსხვავდებოდეს „კონკურენციის მიზნობრივი შეზღუდვის“ კონცეფციისგან, თუმცა ორივე ეხება იმ ქმედებებს, რომლებიც განსაკუთრებით საზიანოა კონკურენციისთვის.

ამრიგად, ეკონომიკურ აგენტებს შეუძლიათ სცადონ იმის დემონსტრირება, რომ კონკრეტული მძიმე შეზღუდვა, მისი ეკონომიკური და სამართლებრივი კონტექსტის გათვალისწინებით, ობიექტურად გამართლებულია და არ ექვემდებარება 101(1) მუხლით დადგენილ აკრძალვას. თუმცა, პრაქტიკაში ამის დამტკიცება უკიდურესად რთულია.

ევროკომისიის პოზიციით, კონკურენციის მძიმე ფორმით შეზღუდვები, როგორც წესი, წარმოადგენს მიზნობრივ შეზღუდვებს. კომისია ასევე მიიჩნევს, რომ არსებობს პრეზუმფცია, რომლის თანახმად, მძიმე შეზღუდვის შემცველ შეთანხმებას აქვს ფაქტობრივი ან სავარაუდო უარყოფითი შედეგები და იგი ექცევა 101(1) მუხლის მოქმედების სფეროში.

თუმცა, აღნიშნული პრეზუმფცია სასამართლო პრაქტიკით ეჭვქვეშ დადგა. საქმეში Pedro IV Servicios, მართლმსაჯულების სასამართლომ განმარტა, რომ როდესაც შეთანხმება ვერ აკმაყოფილებს ჯგუფური საგამონაკლისო რეგულაციის პირობებს, იგი ექვემდებარება TFEU-ს 101(1) მუხლით დადგენილ აკრძალვას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მისი მიზანი ან შედეგი შესამჩნევად ზღუდავს კონკურენციას შიდა ბაზარზე და გავლენას ახდენს წევრ სახელმწიფოებს შორის ვაჭრობაზე.

ამ გადაწყვეტილებაზე დაყრდნობით, გენერალურმა ადვოკატმა მაზაკმა საქმეში Pierre Fabre წარდგენილ დასკვნაში აღნიშნა, რომ არ არსებობს „სამართლებრივი პრეზუმფცია“, თითქოს მძიმე შეზღუდვის შემცველი შეთანხმება ავტომატურად არღვევს 101(1) მუხლს. მისი აზრით, საჭიროა ინდივიდუალური ანალიზი იმის შესაფასებლად, აქვს თუ არა შეთანხმებას კონკურენციის საწინააღმდეგო მიზანი, მაშინაც კი, როდესაც იგი შეიცავს მძიმე შეზღუდვას და მასზე არ ვრცელდება ჯგუფური გამონაკლისი.

ვერტიკალური სახელმძღვანელო მითითებები ასევე აღიარებს, რომ გამონაკლის შემთხვევებში, მძიმე შეზღუდვები შესაძლოა ობიექტურად აუცილებელი იყოს კონკრეტული ტიპის შეთანხმების არსებობისთვის და სცილდებოდეს 101(1) მუხლის მოქმედების სფეროს. სახელმძღვანელოს მაგალითებად მოჰყავს გაყიდვების ისეთი მძიმე შეზღუდვები, რომლებიც აუცილებელია საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ჯანმრთელობის დაცვისთვის, ახალი ბაზრის განვითარებისთვის საჭირო ინვესტიციების წახალისებისთვის ან ახალი პროდუქტის ტესტირებისა და დანერგვისთვის.

ეკონომიკურ აგენტებს შეუძლიათ დაამტკიცონ, რომ კონკრეტული შეთანხმება, რომელიც შეიცავს მძიმე შეზღუდვას, უნდა სარგებლობდეს TFEU-ს 101(3) მუხლით გათვალისწინებული ინდივიდუალური გამონაკლისით. საქმეში Pierre Fabre, მართლმსაჯულების სასამართლომ დაადგინა, რომ საწარმოს ნებისმიერ ვითარებაში აქვს შესაძლებლობა, ინდივიდუალურ საფუძველზე დაამტკიცოს 101(3) მუხლის გამოყენებადობა.

ევროკომისია მიიჩნევს, რომ მძიმე შეზღუდვების შემცველი შეთანხმებები ნაკლებად სავარაუდოა, რომ აკმაყოფილებდეს 101(3) მუხლის პირობებს, რის გამოც ისინი ვერ სარგებლობენ ჯგუფური გამონაკლისით. თუმცა, ეს პრეზუმფცია შეიძლება უარყოფილ იქნეს, თუ საწარმოები დაამტკიცებენ, რომ სავარაუდო ეფექტიანობა გამოწვეულია სწორედ ხელშეკრულებაში მძიმე შეზღუდვის ჩართვით და შესრულებულია 101(3) მუხლის ყველა კუმულაციური პირობა. პრაქტიკაში ეს ძალზედ რთული აღმოჩნდა; ზოგიერთი მკვლევარი მიუთითებს, რომ ბოლო თხუთმეტი წლის განმავლობაში არცერთ კომპანიას არ გამოუყენებია წარმატებით 101(3) მუხლი იმ შემთხვევებში, როდესაც ევროკომისიას კონკურენციასთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანი ეჭვები ჰქონდა.