ხელშეკრულების 81(3) მუხლის გამოყენების შესახებ კომისიის სახელმძღვანელო პრინციპების თანახმად: „სხვაობა მიზნობრივ შეზღუდვებსა და შედეგობრივ შეზღუდვებს შორის მნიშვნელოვანია. მას შემდეგ, რაც დადგინდება, რომ შეთანხმების მიზანს კონკურენციის შეზღუდვა წარმოადგენს, მისი კონკრეტული შედეგების გათვალისწინების საჭიროება აღარ არსებობს. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, 81(1) მუხლის გამოყენების მიზნებისთვის, რეალური კონკურენციის შემზღუდველი შედეგების მტკიცება არ არის საჭირო, როდესაც შეთანხმების მიზანი კონკურენციის შეზღუდვაა. მეორე მხრივ, 81(3) მუხლი არ ასხვავებს ერთმანეთისგან შეთანხმებებს, რომლებიც კონკურენციას ზღუდავენ მიზნით, და შეთანხმებებს, რომლებიც მას ზღუდავენ შედეგით. 81(3) მუხლი ვრცელდება ყველა იმ შეთანხმებაზე, რომელიც აკმაყოფილებს მასში მოცემულ ოთხ პირობას.

კონკურენციის მიზნობრივი შეზღუდვები არის ისეთები, რომლებსაც თავისი ბუნებით აქვთ კონკურენციის შეზღუდვის პოტენციალი. ეს არის შეზღუდვები, რომლებსაც, თანამეგობრობის კონკურენციის წესების მიზნების გათვალისწინებით, გააჩნიათ კონკურენციაზე უარყოფითი ეფექტის მოხდენის იმდენად მაღალი პოტენციალი, რომ 81(1) მუხლის გამოყენების მიზნებისთვის ბაზარზე რაიმე რეალური შედეგის ჩვენება საჭირო არ არის. ეს პრეზუმფცია ეფუძნება შეზღუდვის სერიოზულ ხასიათს და გამოცდილებას, რომელიც აჩვენებს, რომ კონკურენციის მიზნობრივი შეზღუდვები, სავარაუდოდ, გამოიწვევს უარყოფით შედეგებს ბაზარზე და საფრთხეს შეუქმნის თანამეგობრობის კონკურენციის წესებით დასახულ მიზნებს. მიზნობრივი შეზღუდვები, როგორიცაა ფასების ფიქსაცია და ბაზრის გაყოფა, ამცირებს წარმოებას და ზრდის ფასებს, რაც იწვევს რესურსების არასწორ გადანაწილებას, რადგან მომხმარებლების მიერ მოთხოვნილი საქონელი და მომსახურება არ იწარმოება. ისინი ასევე იწვევენ მომხმარებელთა კეთილდღეობის შემცირებას, რადგან მომხმარებლებს უწევთ უფრო მაღალი ფასის გადახდა შესაბამის საქონელსა თუ მომსახურებაში.

იმის შეფასება, აქვს თუ არა შეთანხმებას მიზნად კონკურენციის შეზღუდვა, ეფუძნება რამდენიმე ფაქტორს. ეს ფაქტორები მოიცავს, კერძოდ, შეთანხმების შინაარსს და მის მიერ დასახულ ობიექტურ მიზნებს. ასევე შეიძლება საჭირო გახდეს იმ კონტექსტის გათვალისწინება, რომელშიც იგი გამოიყენება (ან უნდა იქნას გამოყენებული) და მხარეთა რეალური ქცევა ბაზარზე. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, სანამ დავასკვნიდეთ, წარმოადგენს თუ არა კონკრეტული შეზღუდვა კონკურენციის მიზნობრივ შეზღუდვას, შეიძლება საჭირო გახდეს შეთანხმების საფუძვლად არსებული ფაქტების და მისი ფუნქციონირების სპეციფიკური გარემოებების შესწავლა. გზამ, რომლითაც შეთანხმება რეალურად ხორციელდება, შეიძლება გამოავლინოს მიზნობრივი შეზღუდვა მაშინაც კი, როდესაც ოფიციალური შეთანხმება არ შეიცავს პირდაპირ დებულებას ამის შესახებ. კონკურენციის შეზღუდვის შესახებ მხარეთა სუბიექტური განზრახვის მტკიცებულება რელევანტური ფაქტორია, თუმცა არა აუცილებელი პირობა.

არასრული (ნიმუშის სახით წარმოდგენილი) სახელმძღვანელო მითითებები იმის შესახებ, თუ რა შეადგენს მიზნობრივ შეზღუდვას, მოცემულია კომისიის საგამონაკლისო რეგულაციებში, სახელმძღვანელო პრინციპებსა და განმარტებით ბარათებში. შეზღუდვები, რომლებიც შეყვანილია „შავ სიაში“ საგამონაკლისო რეგულაციების მიხედვით ან იდენტიფიცირებულია როგორც უხეში (მძიმე) შეზღუდვები სახელმძღვანელო პრინციპებსა და განმარტებით ბარათებში, კომისიის მიერ ზოგადად მიიჩნევა კონკურენციის მიზნობრივ შეზღუდვებად. ჰორიზონტალური შეთანხმებების შემთხვევაში, კონკურენციის მიზნობრივი შეზღუდვები მოიცავს ფასების ფიქსაციას, წარმოების შეზღუდვას და ბაზრებისა თუ მომხმარებლების გაყოფას. რაც შეეხება ვერტიკალურ შეთანხმებებს, მიზნობრივი შეზღუდვების კატეგორია მოიცავს, კერძოდ, გადაყიდვის ფიქსირებული და მინიმალური ფასის შენარჩუნებას და შეზღუდვებს, რომლებიც უზრუნველყოფენ აბსოლუტურ ტერიტორიულ დაცვას, პასიური გაყიდვების შეზღუდვის ჩათვლით.

თუ შეთანხმება არ ზღუდავს კონკურენციას მიზნობრივად, უნდა შემოწმდეს, აქვს თუ არა მას კონკურენციაზე შემზღუდველი შედეგები. გათვალისწინებული უნდა იქნას როგორც რეალური, ისე პოტენციური ეფექტები. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, შეთანხმებას უნდა ჰქონდეს სავარაუდო კონკურენციის შემზღუდველი შედეგები. კონკურენციის შედეგობრივი შეზღუდვის შემთხვევაში, კონკურენციის შემზღუდველი ეფექტების წინასწარი პრეზუმფცია არ არსებობს. იმისათვის, რომ შეთანხმება ჩაითვალოს შედეგობრივად შემზღუდველად, მან უნდა მოახდინოს გავლენა რეალურ ან პოტენციურ კონკურენციაზე იმ დონეზე, რომ რელევანტურ ბაზარზე გონივრული ალბათობით მოსალოდნელი იყოს უარყოფითი ეფექტები ფასებზე, წარმოების მოცულობაზე, ინოვაციებზე ან საქონლისა და მომსახურების ასორტიმენტსა თუ ხარისხზე. ამგვარი უარყოფითი ეფექტები უნდა იყოს საგრძნობი (მნიშვნელოვანი). 81(1) მუხლის ამკრძალავი წესი არ გამოიყენება, როდესაც იდენტიფიცირებული კონკურენციის შემზღუდველი ეფექტები უმნიშვნელოა. ეს ტესტი ასახავს იმ ეკონომიკურ მიდგომას, რომელსაც კომისია იყენებს. 81(1) მუხლის აკრძალვა გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, როდესაც ბაზრის სათანადო ანალიზის საფუძველზე შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ შეთანხმებას აქვს სავარაუდო კონკურენციის შემზღუდველი ეფექტი ბაზარზე. ამგვარი დასკვნისთვის არასაკმარისია მხოლოდ ის, რომ მხარეთა საბაზრო წილები აჭარბებდეს კომისიის de minimis განმარტებით ბარათში დადგენილ ზღვრებს. შეთანხმებები, რომლებიც ხვდებიან საგამონაკლისო რეგულაციების „უსაფრთხო ნავსაყუდელში“ (safe harbours), შეიძლება მოექცნენ 81(1) მუხლის მოქმედების ქვეშ, თუმცა ეს აუცილებლობით ასე არ არის. გარდა ამისა, ის ფაქტი, რომ მხარეთა საბაზრო წილების გამო შეთანხმება რჩება საგამონაკლისო რეგულაციის უსაფრთხო ნავსაყუდლის მიღმა, თავისთავად არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს იმის დასადგენად, რომ შეთანხმება ექცევა 81(1) მუხლის მოქმედების ქვეშ ან რომ იგი ვერ აკმაყოფილებს 81(3) მუხლის პირობებს. საჭიროა შეთანხმების მიერ გამოწვეული სავარაუდო ეფექტების ინდივიდუალური შეფასება.“ © ევროკომისია

101-ე მუხლის პირველი პუნქტი კრძალავს შეთანხმებებს, რომლებიც ზღუდავს კონკურენციას. საქმეში Société Technique Minière v. Maschinenbau Ulm  (1966), ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლომ განმარტა, რომ ტერმინები „მიზანი“ და „შედეგი“ ალტერნატიული ხასიათისაა. ეს ნიშნავს, რომ თუ შეთანხმება ისახავს კონკურენციის შეზღუდვის მიზანს, მისი შემზღუდველი ეფექტის მტკიცება საჭირო აღარ არის. მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ შეთანხმების მიზანი აშკარად არ არის კონკურენციის საწინააღმდეგო, აუცილებელია იმის განხილვა, იქნება თუ არა მისი შედეგი კონკურენციის შემზღუდველი. ევროკავშირის კონკურენციის სამართალში, 50 წლის შემდეგაც კი, კვლავ სადებატო საკითხია, თუ რა წარმოადგენს „მიზნის მქონე შეზღუდვას“.

მართლმსაჯულების სასამართლომ საქმეში Cartes Bancaires v. Commission (2014, პუნქტი 57) განაცხადა, რომ არსებითი სამართლებრივი კრიტერიუმი იმის დასადგენად, ზღუდავს თუ არა საწარმოთა კოორდინაცია კონკურენციას „მიზნის მიხედვით“, არის დასკვნა, რომ „ასეთი კოორდინაცია თავისი ბუნებით საზიანოა კონკურენციის ნორმალური ფუნქციონირებისთვის“. ტერმინი „მიზანი“ 101-ე მუხლის გაგებით გულისხმობს შეთანხმების ობიექტურ შინაარსსა და დანიშნულებას, რომელიც განიხილება იმ ეკონომიკურ კონტექსტში, რომელშიც იგი უნდა იქნეს გამოყენებული; შეთანხმების დადებისას არ არის აუცილებელი იმის მტკიცება, რომ მხარეებს გააჩნიათ კონკურენციის შეზღუდვის სუბიექტური განზრახვა. თუმცა, სუბიექტური განზრახვა შეიძლება იყოს რელევანტური ფაქტორი კონკურენციის მიზნობრივი შეზღუდვის შეფასებისას (Cartes Bancaires, პუნქტი 54). „მიზნის მიხედვით“ კონკურენციის შეზღუდვის ცნება ინტერპრეტირებულია ვიწროდ (Cartes Bancaires, პუნქტი 58). იმისათვის, რომ დადგინდეს, ზღუდავს თუ არა შეთანხმება კონკურენციას მიზნის გაგებით, „გათვალისწინებულ უნდა იქნეს შეთანხმების დებულებების შინაარსი, მისი მიზნები და ეკონომიკური და სამართლებრივი კონტექსტი. ამ კონტექსტის განსაზღვრისას, ასევე აუცილებელია იმ საქონლის ან მომსახურების ბუნების გათვალისწინება, რომელზეც ხორციელდება ზემოქმედება, ისევე როგორც შესაბამისი ბაზრის ან ბაზრების ფუნქციონირებისა და სტრუქტურის რეალური პირობების“ (Cartes Bancaires, პუნქტი 53).

გენერალური ადვოკატის, კოკოტის (Kokott) მოსაზრება საქმეზე T-Mobile (2009) მოიცავს საინტერესო დისკუსიას იმის შესახებ, თუ რატომ მიჯნავს 101(1) მუხლი ერთმანეთისგან მიზანსა და შედეგს. პირველ რიგში, გარკვეული ტიპის შეთანხმებების კლასიფიკაცია „შემზღუდველი მიზნის“ მიხედვით, „გონივრულად ზოგავს კონკურენციის ორგანოების რესურსებსა და მართლმსაჯულების სისტემას“ (T-Mobile Opinion, პუნქტი 43).

იმ ფაქტით, რომ კონკურენციის ორგანოს არ მოეთხოვება ჰორიზონტალური ფასების ფიქსაციის შეთანხმების უარყოფითი ეკონომიკური ეფექტის დემონსტრირება, იგი თავისუფლდება მტკიცების იმ ტვირთისგან, რომელიც სხვაგვარად დაეკისრებოდა. მეორე მხრივ, გენერალურმა ადვოკატმა აღნიშნა, რომ მიზნობრივი შეზღუდვის არსებობა „ქმნის სამართლებრივ უსაფრთხოებას და ბაზრის ყველა მონაწილეს აძლევს შესაძლებლობას, შესაბამისად წარმართონ საკუთარი ქცევა“ (T-Mobile Opinion, პუნქტი 43). მან ასევე დასძინა, რომ მიზნობრივი შეზღუდვის ცნებას არ უნდა მიეცეს არც ზედმეტად ფართო ინტერპრეტაცია და არც ისე ვიწრო გაგება, რომ მას პრაქტიკული ეფექტიანობა დაეკარგოს (T-Mobile Opinion, პუნქტი 44).

მესამე პუნქტის სახით მან აღნიშნა, რომ ისევე, როგორც კანონი, რომელიც კრძალავს ავტომობილის მართვას ალკოჰოლური თრობის ქვეშ, არ მოითხოვს კონკრეტული შედეგის (ავარიის) დადასტურებას პირის მსჯავრდებისათვის, ანალოგიურად, 101(1) მუხლი კრძალავს გარკვეულ შეთანხმებებს, რომლებიც მიზნად ისახავს კონკურენციის შეზღუდვას, მიუხედავად იმისა, მოჰყვება თუ არა მათ რეალური უარყოფითი გავლენა (T-Mobile Opinion, პუნქტი 47). შესაბამისად, ასეთი შეთანხმებები დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, როდესაც მხარეებს შეუძლიათ დაამტკიცონ, რომ ისინი გამოიწვევს 101(3) მუხლით განსაზღვრულ ეკონომიკურ ეფექტიანობას და რომ ამ ეფექტიანობის სამართლიანი წილი მომხმარებლებს გადაეცემა. ამასთან, კონკურენციის ორგანო უფლებამოსილია დაასკვნას, რომ შეთანხმება ზღუდავს კონკურენციას როგორც მიზნით, ისე შედეგით (იხ. Budapest Bank, პუნქტები 33-44). აშშ-ის შერმანის აქტის (1890) პირველი მუხლი ზოგიერთ შეთანხმებას მიიჩნევს თავისთავად უკანონოდ, ხოლო დანარჩენებს დაქვემდებარებულად მიიჩნევს ე.წ. „გონივრულობის წესით“ ანალიზისადმი. არსებობს აშკარა ანალოგია შერმანის აქტით თავისთავად უკანონოდ მიჩნეულ ქმედებებსა და TFEU-ს 101(1) მუხლით განსაზღვრულ „მიზნობრივ შეზღუდვებს“ შორის.

თუმცა, მნიშვნელოვანი განსხვავება ისაა, რომ ევროკავშირის სამართლის მიხედვით, მაშინაც კი, თუ შეთანხმება ზღუდავს კონკურენციას მიზნის მიხედვით და არღვევს 101(1) მუხლს, მხარეებს მაინც შეუძლიათ გამოიყენონ 101(3) მუხლი მისი მართლზომიერების დასასაბუთებლად. აშშ-ის კანონმდებლობაში მსგავსი შესაძლებლობა არ არსებობს, რადგან იქ 101(3) მუხლის ეკვივალენტური დებულება არ მოიპოვება. ამ კონტექსტში, აშშ-ის უზენაესმა სასამართლომ საქმეში Leegin (2007) დაადგინა, რომ მინიმალური გადაყიდვის ფასის შენარჩუნება (RPM) უნდა გაანალიზდეს „გონივრულობის წესით“ და არა როგორც თავისთავად უკანონო ქმედება. ევროკავშირის სამართალში კი, მიუხედავად იმისა, რომ გადაყიდვის ფასის შენარჩუნება კლასიფიცირებულია როგორც კონკურენციის მიზნობრივი შეზღუდვა 101(1) მუხლის საფუძველზე, ყოველთვის არსებობდა იმის მტკიცების შესაძლებლობა, რომ იგი აკმაყოფილებს 101(3) მუხლის საგამონაკლისო პირობებს.