დამოუკიდებელი კომპანიების ჯგუფი, რომლებიც ერთობლივად მუშაობენ კონკრეტული პროექტის განსახორციელებლად. კონსორციუმები ხშირია, მაგალითად, სამშენებლო ინდუსტრიაში, სადაც მსხვილი პროექტები (შენობები, ავტომაგისტრალები) მოითხოვს მჭიდრო თანამშრომლობას საინჟინრო, დაგეგმარებისა და სამშენებლო კომპანიებს შორის. კომისიამ გამოსცა სპეციალური საგამონაკლისო რეგულაცია საზღვაო გადამზიდავ კომპანიებს შორის არსებულ კონსორციუმებთან დაკავშირებით, რაც ეხება რეგულარული ხაზოვანი სატრანსპორტო მომსახურების ერთობლივ ოპერირებას. აღნიშნული მომსახურებები, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გამოიწვევდა კონკურენციის შეზღუდვას საერთო ბაზარზე, გავლენას მოახდენდა წევრ სახელმწიფოებს შორის ვაჭრობაზე და აიკრძალებოდა ევროგაერთიანების ხელშეკრულების 101(1) მუხლით.

იხილეთ: კომისიის 2009 წლის 28 სექტემბრის რეგულაცია (EC) No 906/2009 ხელშეკრულების 81(3) მუხლის გამოყენების შესახებ გარკვეული კატეგორიის შეთანხმებებზე, გადაწყვეტილებებსა და შეთანხმებულ პრაქტიკაზე რეგულარული ხაზოვანი ნაოსნობის კომპანიებს (კონსორციუმებს) შორის (OJ L 256, 29.9.2009). © ევროკომისია

კონსორციუმი შეიძლება შეიქმნას ისეთი მიზნებისთვის, როგორიცაა კვლევა და განვითარება, წარმოება ან მომსახურების მიწოდება. მაგალითად, გადაზიდვების ინდუსტრიაში მოქმედ კონსორციუმებზე ვრცელდება ჯგუფური გამონაკლისი ევროკავშირის კონკურენციის სამართლის შესაბამისად. კონსორციუმების ჯგუფური საგამონაკლისო რეგულაცია საშუალებას აძლევს საზღვაო ხაზებს, გარკვეული პირობების დაცვით, ითანამშრომლონ ტვირთების ერთობლივი ტრანსპორტირების უზრუნველსაყოფად. ამ ტიპის თანამშრომლობა განსხვავდება სატენდერო კონსორციუმებისგან და ხაზს უსვამს კონსორციუმის მრავალფეროვან გამოყენებას სხვადასხვა სექტორში.

ერთობლივმა ტენდერებმა და კონსორციუმებმა კონკურენციის სამართლის ფარგლებში გაძლიერებული კონტროლი მოიპოვეს, რაც უკავშირდება მიმდინარე დებატებს იმის შესახებ, თუ როგორ შეიძლება მსგავსი თანამშრომლობა წარმოადგენდეს კონკურენციის საწინააღმდეგო პრაქტიკას სატენდერო პროცესების კონტექსტში. ეს სირთულე მოითხოვს შემსყიდველი ორგანიზაციების მხრიდან პროცედურების ზედმიწევნით დამუშავებას და კონკურენციის მარეგულირებლების მკაცრ ზედამხედველობას. ვინაიდან ყველა კონსორციუმი თავისი ბუნებით არ წარმოადგენს ფარულ შეთანხმებას, აუცილებელია დეტალური და სიტუაციური ანალიზის ჩატარება. შემოწმების ამ დონეზე დამატებით გავლენას ახდენს თითოეული იურისდიქციის მოქმედი კანონმდებლობა სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ.

ევროკავშირის კონკურენციის სამართლის ფარგლებში, კონსორციუმები ფასდება TFEU-ს 101-ე მუხლის შესაბამისად. ჰორიზონტალური თანამშრომლობის შეთანხმებების შესახებ ევროკომისიის 2023 წლის განახლებული სახელმძღვანელო მითითებების (§352) თანახმად, სატენდერო კონსორციუმის შეთანხმება არ ზღუდავს კონკურენციას, „თუ იგი საშუალებას აძლევს მხარეებს, მონაწილეობა მიიღონ პროექტებში, რომელთა განხორციელებაც მათ ინდივიდუალურად არ შეუძლიათ“. ეს მოიცავს სცენარებს, როდესაც კომპანიები სთავაზობენ ერთმანეთის შემავსებელ მომსახურებებს.

როგორც აღნიშნულია ჰორიზონტალური თანამშრომლობის შეთანხმებებზე TFEU-ს 101-ე მუხლის გამოყენების შესახებ 2023 წლის სახელმძღვანელო მითითებების (გაიდლაინების) 358-ე პუნქტში, კონკურენტებს შორის სატენდერო კონსორციუმის შეთანხმება, რომელიც ხვდება 101(1) მუხლის მოქმედების სფეროში, შესაძლოა აკმაყოფილებდეს ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის (101(3)) კრიტერიუმებს. ასეთმა თანამშრომლობამ შესაძლოა გამოიწვიოს ეფექტიანობის ზრდა, მათ შორის: ხარჯების შემცირება, ხარისხის გაუმჯობესება, არჩევანის გაფართოება და მომსახურების უფრო სწრაფი მიწოდება.

ამ ეფექტიანობის რეალიზება მოითხოვს 101(3) მუხლით დადგენილი კუმულაციური პირობების დაცვას. სატენდერო პროცედურებში ეს პირობები, როგორც წესი, ურთიერთდაკავშირებულია, რაც საშუალებას იძლევა ერთობლივი ტენდერით მიღებული სარგებელი მომხმარებლებს გადაეცეთ დაბალი ფასების ან გაუმჯობესებული ხარისხის სახით, იმ პირობით, თუ შენარჩუნებულია კონკურენტული დინამიკა სხვა ეფექტიანი კონკურენტების მონაწილეობით. მაშინაც კი, როდესაც კომპანიებს შეუძლიათ ინდივიდუალურად წარადგინონ სატენდერო განაცხადი ან მონაწილეობა მიიღონ კონსორციუმში ნაკლები წევრით, შეთანხმება შესაძლოა მაინც მოექცეს TFEU-ს 101(3) მუხლის საგამონაკლისო წესის მოქმედების ქვეშ.

ევროკომისიის შეტყობინება საჯარო ტენდერებში ფარული გარიგებების თავიდან აცილების ზომების შესახებ (გვ. 26) იძლევა მითითებებს სატენდერო კონსორციუმების ზედმიწევნითი შესწავლის თაობაზე, რაც შესაძლოა მიუთითებდეს შეთანხმებულ ქცევაზე. ევროპის ქვეყნების ხელისუფლება, განსაკუთრებით ევროპის ეკონომიკური ზონის ფარგლებში, მსგავს კონსორციუმებს განიხილავს როგორც ტენდერების გაყალბებისა და ბაზრის გადანაწილების კარტელების პოტენციურ გამოვლინებას. EFTA-ს სასამართლოს გადაწყვეტილებით საქმეზე, რომელიც ეხებოდა ორი კონკურენტი ნორვეგიული ტაქსის კომპანიის ერთობლივ სატენდერო განაცხადს და შემსყიდველი ორგანიზაციისთვის ფასზე შეთანხმებას, დადგინდა, რომ ქმედებას ჰქონდა კონკურენციის საწინააღმდეგო მიზანი (იხ. Ski Taxi/Follo Taxi). დანიისა და შვედეთის კონკურენციის ორგანოებმა ანალოგიურად მკაცრი ზომები გაატარეს და შეისწავლეს, შეეძლოთ თუ არა ჩართულ მხარეებს დამოუკიდებელი წინადადებების წარდგენა. დადებითმა პასუხმა განაპირობა კონსორციუმის შესაბამისი კლასიფიკაცია.

EEA-ს მიღმაც, კონსორციუმების საქმიანობა ტენდერების ფარგლებში არ დარჩენილა ევროპული კონკურენციის ორგანოების ყურადღების მიღმა, რადგან მათი მიზანია კონკურენტული პრაქტიკის მთლიანობის დაცვა. მაგალითად, საფრანგეთის კონკურენციის უწყებამ 2016 წელს გააკრიტიკა საზოგადოებრივი ტრანსპორტის საწარმოთა ჯგუფი. ფრანგმა მარეგულირებელმა ეს ქმედება შეაფასა როგორც კონკურენციის პირდაპირი შეზღუდვა და აღნიშნა, რომ კონსორციუმის შექმნამ არა მხოლოდ შეამცირა სატენდერო წინადადებების რაოდენობა, არამედ გამოიწვია ბაზრის გადანაწილება კონსორციუმის წევრებს შორის.

ამასთანავე, იტალიის ანტიმონოპოლიურმა ორგანომ 2015 წელს სანქციები დააკისრა კონსორციუმს, რომელიც აერთიანებდა ურბანული ნარჩენების მართვის სექტორში მოქმედ ხუთ წამყვან კომპანიას, რომლებიც ერთობლივად აკონტროლებდნენ ბაზრის უდიდეს ნაწილს. სადამსჯელო ზომები იყო რეაქცია მტკიცებულებებზე, რომელთა მიხედვითაც, კომპანიების თანამშრომლობის მოდელი მრავალჯერადი ტენდერის განმავლობაში ბაზრის სეგმენტაციას ემსახურებოდა და აფერხებდა თავისუფალ კონკურენციას. კონსორციუმის არგუმენტი ფინანსური რისკების გადანაწილების შესახებ არ იქნა მიჩნეული საფუძვლიანად; დადგინდა, რომ მსგავსი რისკები - იქნება ეს შინაგანი, მარეგულირებელი თუ მოთხოვნის ცვალებადობით გამოწვეული - არ ამართლებს კონკურენციის სამართლის დარღვევას.

ამის საპირისპიროდ, 2018 წელს იტალიის ანტიმონოპოლიურმა ორგანომ შეწყვიტა მოკვლევა Kedrion-ისა და Grifols-ის სავარაუდო კარტელიზაციის საქმეზე, რომლებიც პლაზმაზე დაფუძნებული ფარმაცევტული საშუალებების ეროვნული კონტრაქტის მოსაპოვებლად ერთობლივად იბრძოდნენ. მიუხედავად თავდაპირველი ეჭვებისა და იმ ფაქტისა, რომ ორივე კომპანიას შეეძლო ტენდერში დამოუკიდებლად მონაწილეობა, უწყებამ დაასკვნა, რომ ინდივიდუალური შესაძლებლობების არსებობა ავტომატურად არ ხდის ერთობლივ განაცხადს კონკურენციის საწინააღმდეგოად. შეერთებულ შტატებში ვითარება ნაკლებად მკაფიოა, რადგან კონკურენტებს შორის თანამშრომლობის ანტიმონოპოლიური სახელმძღვანელო პრინციპები პირდაპირ არ არეგულირებს კონსორციუმების საკითხს.

აშშ-ის სასამართლოებს არაერთხელ განუხილავთ, შეიძლება თუ არა კონსორციუმის საქმიანობა მიჩნეულ იქნეს უკანონოდ შერმანის აქტის პირველი მუხლის საფუძველზე. კორპორაციული შესყიდვების კონტექსტში არსებობს მტკიცებულებები, რომ ერთობლივი სატენდერო განაცხადის პრაქტიკამ შესაძლოა გაამკაცროს ანტიმონოპოლიური ზედამხედველობა (იხ. საქმე Dahl v. Bain Capital Partners LLC, 2008). გარდა ამისა, კალიფორნიის აღმოსავლეთ ოლქის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაში აღინიშნა, რომ პუნქტი, რომელიც ერთობლივი საწარმოს კონტექსტში მხარეებს დამოუკიდებელი განაცხადის წარდგენას უკრძალავდა, თავისთავად უკანონო იყო, რადგან იგი ზღუდავდა სატენდერო ფასის თავისუფალ ფორმირებას (American Medical Response, Inc. v. City of Stockton).

ბრაზილიის კონკურენციის ორგანომ დაადგინა, რომ მსგავსმა კონსორციუმებმა უნდა გაიარონ შემოწმება „გონივრულობის წესით“. ცნობილი სატელეკომუნიკაციო კომპანიების მონაწილეობით შექმნილი კონსორციუმის შესწავლისას გამოიკვეთა CADE-ს მკაცრი მიდგომა: უწყებამ განმარტა, რომ კონსორციუმის ლეგიტიმურობა ორ ფაქტორზეა დამოკიდებული - კომპანიებს შორის არსებულ ოპერაციულ სინერგიაზე ან მათ ინდივიდუალურ უუნარობაზე, დამოუკიდებლად შეასრულონ სახელშეკრულებო ვალდებულებები (PA Teles). უფრო უახლეს საქმეში, რომელიც პორტის ტერიტორიების აუქციონზე საწვავის დისტრიბუტორების კონსორციუმს ეხებოდა, CADE-მ დამატებითი ეკონომიკური საფუძვლები განიხილა. მან მხედველობაში მიიღო სატენდერო პირობა ტვირთბრუნვის მინიმალური ზღვრის შესახებ, რაც აღემატებოდა ცალკეული კომპანიების შესაძლებლობებს. ეს შემთხვევა ასახავს ეფექტებზე დაფუძნებულ ანალიტიკურ მეთოდოლოგიას, რომელიც შეესაბამება ევროპულ სახელმძღვანელო მითითებებს (IA Raízen/ Petrobras/ Ipiranga).