მომხმარებელთა ასოციაციები წარმოადგენენ სუბიექტთა სპეციალურ ჯგუფებს, რომლებიც მოქმედებენ მომხმარებელთა დაცვის სფეროში. მათი ამოცანაა კონსულტაციების გაწევა, სამართლებრივი დაცვა, საერთაშორისო საქმიანობაში მონაწილეობა, და ბევრ მათგანს აქვს უფლება წარმოადგინოს მომხმარებლები სასამართლოებში, აგრეთვე გადაწყვიტოს დავები პრეტენზიების წარდგენის (სარეკლამაციო) წარმოების ფარგლებში. მომხმარებელთა ასოციაციებს შეუძლიათ აღძრან სისხლისსამართლებრივი ან სახელშეკრულებო წარმოება მომხმარებელთა ჯგუფის სახელით (ამ შემთხვევაში ასოციაცია იღებს მიმწოდებლის მიერ გადახდილ თანხას) და მოიპოვონ მიყენებული ზიანის ანაზღაურება მომხმარებელთა ინტერესების სასარგებლოდ. ამ გაგებით, სამოქალაქო სარჩელი წარმოადგენს ეფექტურ დანამატს კონკურენციის ორგანოების მიერ განხორციელებული ოფიციალური მოქმედებებისთვის. ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის პოტენციალს, სამართალდარღვევისთვის დაკისრებულ ჯარიმასთან ერთად, აქვს შემაკავებელი (პრევენციული) ეფექტი ბიზნესისთვის. ბიზნესს, რომელიც შესაძლოა განიხილავდეს ფასების ფიქსაციის შესახებ შეთანხმებაში მონაწილეობას ან საკუთარი დომინანტური მდგომარეობის ბოროტად გამოყენებას, მოუწევს გაითვალისწინოს როგორც სამოქალაქო ზიანის ანაზღაურების, ისე ადმინისტრაციული სანქციის დაკისრების რისკი. © OECD
ევროპის მომხმარებელთა გაერთიანება დაფუძნდა 1962 წლის 6 მარტს ბელგიის, ლუქსემბურგის, საფრანგეთის, ნიდერლანდების, იტალიისა და გერმანიის მომხმარებელთა ორგანიზაციების მიერ. დღეისათვის BEUC აერთიანებს 45 დამოუკიდებელ ორგანიზაციას ევროკავშირის 27 წევრი ქვეყნიდან, ასევე ისლანდიიდან, ჩრდილოეთ მაკედონიიდან, ნორვეგიიდან, შვეიცარიიდან და გაერთიანებული სამეფოდან. ეს არის ერთადერთი მომხმარებელთა ასოციაცია, რომელიც მოქმედებს პანევროპულ დონეზე და ფლობს აღიარებულ უფლებას, ჩაერთოს კონკურენციის საქმეების განხილვაში. BEUC-ის მთავარი ფუნქციაა მისი წევრების ინტერესების წარმოდგენა ევროკავშირის ინსტიტუტებში და ევროპელი მომხმარებლების უფლებების დაცვა ევროკავშირის პოლიტიკისა და პრეცედენტული სამართლის შემუშავებისა თუ აღსრულების პროცესში.
BEUC იყო ერთ-ერთი პირველი ინტერესთა ჯგუფი, რომელიც ევროპის დედაქალაქში გადაწყვეტილების მიღების პროცესებზე გავლენის მოხდენის მიზნით შეიქმნა. დღეისათვის ბრიუსელში ლობისტების რიცხვი ექსპონენტურად გაიზარდა და 15,000-ს აღემატება. კომერციული სტრუქტურების, რეგიონული წარმომადგენლობებისა და პროფკავშირების სიმრავლის პირობებში, კრიტიკულად მნიშვნელოვანია BEUC-ის, როგორც ძლიერი ორგანიზაციის არსებობა, რომელიც აბალანსებს ბაზარზე არსებულ სხვადასხვა ინტერესს.
BEUC აქტიურ როლს ასრულებს ევროკავშირის კონკურენციის, შიდა ბაზრისა და სავაჭრო სამართლის აღსრულების პროცესში. პრეცედენტული სამართალი, რომელიც განამტკიცებს BEUC-ის უფლებას ინფორმაციაზე წვდომასა და საქმის სასამართლო განხილვაზე, სათავეს იღებს 1980-იან და 90-იან წლებში მიმდინარე ანტიდემპინგური სამართალწარმოებებიდან (მაგ.: BEUC v. Commission, 1991 და 2000 წწ.; BEUC and National Consumer Council v. Commission, 1994 წ.).
ევროკავშირის კონკურენციის სამართალი BEUC-ს, როგორც მომხმარებელთა ორგანიზაციას, აძლევს შესაძლებლობას ჩაერთოს როგორც ანტიმონოპოლიურ, ისე შერწყმის საქმეებში, თუკი იგი დაადასტურებს „საკმარის ინტერესს მოსმენაში მონაწილეობისთვის“.
ანტიმონოპოლიური საქმეები: იხილეთ №1/2003 რეგულაციის 27(3) მუხლი, №773/2004 რეგულაციის მე-13 მუხლი და 2011/695/EU გადაწყვეტილების მე-5 მუხლი. ამ უკანასკნელის მე-12 პრეამბულა (Recital) პირდაპირ მიუთითებს, რომ მომხმარებელთა ასოციაციები, რომლებიც მოითხოვენ მოსმენას, როგორც წესი, მიჩნეულ უნდა იქნენ „საკმარისი ინტერესის“ მქონე სუბიექტებად.
შერწყმის საქმეები: იხილეთ №139/2004 რეგულაციის მე-18(4) მუხლი, აგრეთვე №802/2004 რეგულაციის მე-11(გ) და მე-16 მუხლები.
BEUC-ის პროცესუალური სტატუსი კონკურენციის საქმეებში კიდევ ერთხელ დაადასტურა ევროკავშირის საერთო სასამართლომ საქმეზე Google Search (Shopping). მიუხედავად Google-ის წინააღმდეგობისა, სასამართლოს პრეზიდენტის განჩინებით დადგინდა, რომ BEUC-ს გააჩნდა „პირდაპირი და არსებითი ინტერესი საქმის შედეგში“. სასამართლომ განმარტა, რომ ვინაიდან კონკურენციის წესების დარღვევა გავლენას ახდენს მომხმარებელთა კეთილდღეობაზე, BEUC-ს, როგორც მათ წარმომადგენელს, აქვს სრული უფლება ჩაერთოს პროცესში.
ბოლო წლებში BEUC აქტიურად მონაწილეობდა ევროკომისიის მიერ წარმოებულ უამრავ რეზონანსულ გამოძიებაში, მათ შორის: ტექნოლოგიურ ბაზრებზე: Intel, Google Search (Shopping), Google Android, Amazon Marketplace; ბაზრის ინტეგრაციისა და გეობლოკირების საკითხებზე: Cross-border Pay-TV; ფარმაცევტულ სექტორში ექსპლუატაციური ფასწარმოქმნის საქმეებზე: Aspen.
გარდა ამისა, BEUC მნიშვნელოვან ინფორმაციას აწვდიდა კომისიას შერწყმის კონტროლის პროცედურებში, სადაც კონცენტრაცია საფრთხეს უქმნიდა მომხმარებელთა ინტერესებს (მაგ.: Apple/Shazam და Google/Fitbit). ამ უკანასკნელ საქმეში BEUC ოფიციალურად იქნა დაშვებული, როგორც დაინტერესებული მესამე მხარე. ორგანიზაცია ასევე აქტიურად უჭერდა მხარს ევროკომისიას ევროკავშირის სასამართლოებში Google-ისა და Pay-TV-ს საქმეებზე შეტანილი საჩივრების განხილვისას.
BEUC-ის მიზანი კონკურენციის სამართლის აღსრულების პროცესში არის იმის უზრუნველყოფა, რომ ბაზრებმა მომხმარებლისთვის არა მხოლოდ კონკურენტული ფასები, არამედ ფართო არჩევანი, მაღალი ხარისხი და ინოვაციურობა შეინარჩუნოს. ორგანიზაცია ევროკომისიასა და ევროკავშირის სასამართლოებს აწვდის ინფორმაციას კონკურენციის საწინააღმდეგო ქმედებების პირდაპირი და ირიბი გავლენის შესახებ. შიდა ბაზარზე მომხმარებელთა კეთილდღეობის გაძლიერება ევროკომისიისა და ეროვნული კონკურენციის ორგანოების პრიორიტეტად რჩება.
მნიშვნელოვანია, რომ TFEU-ს 101-ე და 102-ე მუხლების გამოყენებისას შენარჩუნდეს ჰოლისტიკური მიდგომა მომხმარებელთა კეთილდღეობის მიმართ. ეს კონცეფცია უნდა ასახავდეს თანამედროვე ბაზრების რეალობას. როგორც DG Competition-ის ყოფილმა გენერალურმა დირექტორმა, იოჰანეს ლაიტენბერგერმა აღნიშნა: „ჩვენ უნდა დავეყრდნოთ მომხმარებელთა კეთილდღეობის ემპირიულ ხედვას და ვაღიაროთ, რომ ზიანი ყოველთვის არ ვლინდება მხოლოდ ფასისა და პროდუქციის გამოშვების მაჩვენებლებში“. ეს განსაკუთრებით აქტუალურია ციფრულ ბაზრებზე, სადაც ზიანი შესაძლოა ხარისხის გაუარესებაში, კონფიდენციალურობის დაკარგვასა თუ არჩევანის შეზღუდვაში გამოიხატოს.
მომხმარებლები ყველა ბაზარზე ერთნაირად არ იქცევიან, რაც გათვალისწინებული უნდა იქნეს არა მხოლოდ კონკურენციის, არამედ მომხმარებელთა და მონაცემთა დაცვის სამართალშიც. ამ მხრივ, მომხმარებელთა ორგანიზაციებს შეუძლიათ მარეგულირებელ ორგანოებს მიაწოდონ კრიტიკულად მნიშვნელოვანი ინფორმაცია ბაზრის რეალური სურათის შესახებ.
ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოების მიერ ECN+ დირექტივის (ევროპული კონკურენციის ქსელის გაძლიერების შესახებ) იმპლემენტაციის კონტექსტში, BEUC-ის მიზანია სტრუქტურული და ორმხრივად მომგებიანი ურთიერთობების დამყარება კონკურენციის ეროვნულ ორგანოებსა და მომხმარებელთა ორგანიზაციებს შორის. ეს ინიციატივა მიზნად ისახავს კომუნიკაციის ეფექტიანი არხების შექმნას, რაც მომხმარებელთა ჯგუფებს საშუალებას მისცემს, უფრო აქტიური როლი შეასრულონ აღსრულების პროცესში, ოპერატიულად მიაწოდონ ინფორმაცია კონკურენციის საწინააღმდეგო პრაქტიკით გამოწვეული ზიანის შესახებ და გაუზიარონ შესაბამისი მონაცემები მარეგულირებელ უწყებებს.
ამ მიმართულებით საუკეთესო პრაქტიკად მიიჩნევა ურთიერთგაგების მემორანდუმების გაფორმება კონკურენციის უწყებებსა და მომხმარებელთა ეროვნულ ასოციაციებს შორის. ამის მაგალითია ნიდერლანდების კონკურენციის ორგანოსა და Consumentenbond-ს შორის არსებული თანამშრომლობა, ისევე როგორც ანალოგიური მექანიზმები საბერძნეთში.
ამასთან, BEUC წარმოადგენს ტრანსატლანტიკური სამომხმარებლო დიალოგის დამფუძნებელ წევრს. აღნიშნული პლატფორმა აერთიანებს აშშ-ისა და ევროკავშირის სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებს ერთობლივი პოლიტიკური რეკომენდაციების შესამუშავებლად, რაც მიზნად ისახავს მომხმარებელთა ინტერესების დაცვასა და ხელშეწყობას ატლანტის ოკეანის ორივე მხარეს.
BEUC ასევე თანამშრომლობს მსოფლიოს სხვადასხვა მომხმარებელთა ორგანიზაციასთან Consumers International-ის ფარგლებში. აშშ-ში Consumer Reports წარმოადგენს არაკომერციულ მომხმარებელთა ორგანიზაციას, რომელიც ახორციელებს პროდუქციის ტესტირებას, საგამოძიებო ჟურნალისტიკას, მომხმარებელზე ორიენტირებულ კვლევებს, საჯარო განათლებასა და მომხმარებელთა ინტერესების ადვოკატირებას. ავსტრალიაში CHOICE წამყვანი მომხმარებელთა ორგანიზაციაა. Consumer Reports და CHOICE, BEUC-ის რამდენიმე წევრთან ერთად, არიან მომხმარებელთა კვლევისა და ტესტირების საერთაშორისო ორგანიზაციის წევრები.
