პროფესიული და სავაჭრო (დარგობრივი) ასოციაციები არის წევრობაზე დაფუძნებული, როგორც წესი, არაკომერციული ორგანიზაციები, რომლებიც ემსახურებიან საერთო ინტერესების მქონე წევრების მიზნებს. ზოგადად, პროფესიული ასოციაციები აერთიანებს ერთი პროფესიის პირებს, ხოლო სავაჭრო (დარგობრივი) ასოციაციები შედგება კონკრეტულ ეკონომიკურ სექტორში მოქმედი კომპანიებისგან. ასოციაციები იცავენ თავიანთი წევრების ინტერესებს სამთავრობო პოლიტიკის ფორმირებისას ისეთი ინსტრუმენტებით, როგორიცაა ლობირება, სტრატეგიული სამართალწარმოება, ბიზნესის განვითარება და საერთო ინდუსტრიული თუ პროფესიული სტანდარტების შემუშავება. ის ასოციაციები, რომლებიც ქმნიან დარგობრივ ან პროფესიულ სტანდარტებს, ხშირად აღიარებულნი არიან სახელმწიფოს მიერ მარეგულირებელი ნორმების მეშვეობით. ასეთ შემთხვევებში იქმნება ეფექტიანი საჯარო და კერძო პარტნიორობა (PPP), სადაც მთავრობის მარეგულირებელი მიზნების მიღწევა საუკეთესოდ სწორედ იმ ტექნიკური სტანდარტებითაა შესაძლებელი, რომლებიც ინდუსტრიის გამოცდილებას ეყრდნობა. ასოციაციების უმეტესობა კერძო სამართლის იურიდიული პირია (არაკომერციული ორგანიზაცია), რომელშიც გაწევრიანება ნებაყოფლობითია და წევრები იხდიან საწევრო შენატანებს. თუმცა, ზოგიერთ ქვეყანაში არსებობს საჯარო სამართლის ასოციაციებიც, რომლებიც მთავრობის ან მარეგულირებელი ორგანოს მკაცრი კონტროლის ქვეშ იქმნება და რომლებშიც გაწევრიანება ხშირად სავალდებულოა კანონის საფუძველზე. ბევრ ქვეყანაში ეროვნული კანონმდებლობა გარანტიას იძლევა გაერთიანების თავისუფლების შესახებ, ხოლო საერთაშორისო დონეზე, შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ILO) №87 კონვენცია უზრუნველყოფს ამ თავისუფლებას როგორც დამსაქმებლებისთვის, ისე დასაქმებულებისთვის. ინსტიტუციური განმარტება - ჩანაწერი არ არის.
ევროპა
ევროპაში ასოციაციებს აქვთ ფორმალური ინსტიტუციური სტრუქტურა, ნებაყოფლობითი წევრობა, მთავრობისგან დამოუკიდებლობა და ისინი რეგულარულად საქმიანობენ საჯარო ასპარეზზე. ასოციაციების უმეტესობა კონკრეტულ რეგიონებში მოქმედებს, თუმცა ზოგიერთი მათგანი საერთაშორისო დონეზეა წარმოდგენილი.
ევროპის ქვეყნების მრავალფეროვნების გათვალისწინებით, პროფესიული და სავაჭრო ასოციაციების გავლენა და საქმიანობის სპეციფიკა რეგიონების მიხედვით განსხვავდება. ზოგადად, ისევე როგორც მსოფლიოს სხვა ნაწილებში, ევროპული ასოციაციები აგროვებენ ანალიტიკურ ინფორმაციას, ეწევიან ადვოკატირებას წევრების ინტერესების დასაცავად, უზიარებენ ინფორმაციას თავიანთ წევრებს და ქმნიან პლატფორმას ოფიციალურ პირებთან პირდაპირი კომუნიკაციისთვის.
ევროპის მასშტაბით ზოგიერთი უმსხვილესი და გავლენიანი ასოციაციაა: BusinessEurope (რომელიც წარმოადგენს ეროვნულ ბიზნესკონფედერაციებსა და კომპანიებს), DIGITALEUROPE, COGEN Europe (ევროპული ასოციაცია კოგენერაციის ხელშეწყობისთვის), ბრიტანეთის მრეწველობის კონფედერაცია და ევროპელი ექიმების მუდმივი კომიტეტი.
შეერთებული შტატები
შეერთებულ შტატებში სავაჭრო ასოციაციები მრავალი გზით იცავენ თავიანთი წევრების ინტერესებს. როგორც ფედერალურ, ისე შტატების დონეზე, ისინი რეგულარულად აწვდიან ინფორმაციას კანონმდებლებსა და მარეგულირებელ ორგანოებს პირისპირ ბრიფინგების, ოფიციალური დოკუმენტაციისა და ანალიტიკური ანგარიშების მეშვეობით. ასოციაციების ადვოკატირება ასევე მოიცავს ფართო საზოგადოებრივ მობილიზაციასა და საკომუნიკაციო კამპანიებს. გარდა ამისა, ასოციაციები აწვდიან წევრებს ინფორმაციას იმ მოვლენებზე, რომლებმაც შესაძლოა გავლენა მოახდინოს მათ ინტერესებზე და ეხმარებიან პოლიტიკის შემქმნელებთან პირდაპირი კომუნიკაციის დამყარებაში. ხელისუფლების წარმომადგენლები, თავის მხრივ, ხშირად მიმართავენ ასოციაციებს, რათა გაიგონ, თუ რა გავლენას მოახდენს კონკრეტული ინიციატივები ცალკეულ ეკონომიკურ სექტორებსა თუ მთლიანად ბიზნესგარემოზე.
ადვოკატირების ეს მცდელობები დაცულია აშშ-ის კონსტიტუციის პირველი შესწორებით, რომელიც უზრუნველყოფს სიტყვის თავისუფლებასა და ხელისუფლებისადმი პეტიციით მიმართვის უფლებას. სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე ჩამოყალიბდა ე.წ. ნოერ-პენინგტონის დოქტრინა. მიუხედავად ამ კონსტიტუციური დაცვისა, სავაჭრო ასოციაციებმა, განსაკუთრებით მათ, რომლებიც ეკონომიკის სპეციფიკურ სექტორებს წარმოადგენენ, მაქსიმალურად უნდა აარიდონ თავი ქმედებებს, რომლებმაც შესაძლოა ხელი შეუწყოს კარტელიზაციას.
პოლიტიკის ფორმირების პროცესში მონაწილეობის გარდა, ასოციაციები თავიანთი წევრების ინტერესების ადვოკატირებას სასამართლო სისტემის მეშვეობითაც ახორციელებენ. გარკვეულ ვითარებაში, ასოციაციას შესაძლოა ჰქონდეს საპროცესო უფლებამოსილება, შეიტანოს სარჩელი წევრების სახელით. ასეთი სარჩელების მეშვეობით ასოციაციას შეუძლია გაასაჩივროს იმ საკანონმდებლო აქტებისა და რეგულაციების კანონიერება, რომლებიც უარყოფითად მოქმედებს მათ წევრებზე.
აშშ-ში უმსხვილეს სავაჭრო ასოციაციებს შორისაა: აშშ-ის სავაჭრო პალატა, სახლის მშენებელთა ეროვნული ასოციაცია (NAHB) და ამერიკის საავადმყოფოების ასოციაცია (AHA). გავლენიანი პროფესიული ასოციაციებია: რეალტორთა ეროვნული ასოციაცია (NAR), ამერიკის ადვოკატთა ასოციაცია (ABA), ამერიკის სერტიფიცირებულ საჯარო ბუღალტერთა ინსტიტუტი (AICPA) და ამერიკის სამედიცინო ასოციაცია (AMA).
