2015 წლის 13 ივლისის (EU) 2015/1589 რეგულაციის 1(f) მუხლის თანახმად (რომელიც ადგენს TFEU-ს 108-ე მუხლის გამოყენების დეტალურ წესებს), უკანონო სახელმწიფო დახმარება განიმარტება როგორც: „ახალი დახმარება, რომელიც ამოქმედდა TFEU-ს 108(3) მუხლის დარღვევით“. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, დახმარება უკანონოა, როდესაც ის ძალაში შედის შეტყობინების ვალდებულების ან „შეჩერების დათქმის“ დარღვევით. უკანონო დახმარება კომისიის მიერ განიხილება სპეციალური პროცედურით (რომელიც განსხვავდება ნოტიფიცირებული დახმარების განხილვისგან) და ექვემდებარება ამოღებას, თუ დადგინდება, რომ იგი შეუთავსებელია შიდა ბაზართან.

უკანონო დახმარება არის დახმარება, რომელიც გაცემულია კომისიის წინასწარი ნებართვის გარეშე. კომისიამ დაუყოვნებლივ უნდა შეისწავლოს ნებისმიერი მიღებული ინფორმაცია სავარაუდო უკანონო დახმარების შესახებ. თუ ადგილი ნამდვილად აქვს უკანონო დახმარებას, ისევე როგორც წინასწარ შეტყობინებული დახმარების შემთხვევებში, კომისია ჯერ იწყებს წინასწარ მოკვლევას, ხოლო თუ ღონისძიების თავსებადობასთან დაკავშირებით ეჭვები კვლავ რჩება, შემდგომში ატარებს სიღრმისეულ მოკვლევას. კომისიას შეუძლია გამოიყენოს სავალდებულო განკარგულებები წევრი სახელმწიფოებისგან ინფორმაციის გამოსათხოვად, დახმარების შემდგომი გაცემის შესაჩერებლად ან წევრ სახელმწიფოს დააკისროს დახმარების დროებითი დაბრუნების ვალდებულება. საბოლოო უარყოფითი გადაწყვეტილების მიღების შემთხვევაში, განხორციელდება უკვე გაცემული დახმარების უკან დაბრუნება (ამოღება) პროცენტებთან ერთად (იხილეთ „დახმარების უკან დაბრუნება“ ქვემოთ). © ევროკომისია

TFEU-ს 108(3) მუხლი ადგენს, რომ წევრმა სახელმწიფოებმა ევროკომისიას უნდა აცნობონ დახმარების გაცემის ან შეცვლის ნებისმიერი გეგმის შესახებ (შეტყობინების ვალდებულება) და თავი შეიკავონ დახმარების ამოქმედებისგან, სანამ კომისია არ მიიღებს საბოლოო გადაწყვეტილებას მისი თავსებადობის თაობაზე. ნებისმიერი დახმარება, რომელიც ამ ვალდებულებების დარღვევით გაიცა, უკანონოდ მიიჩნევა. უკანონო დახმარების განმარტება მოცემულია (EU) 2015/1589 რეგულაციის 1(f) მუხლში, რაც თავისთავად წარმოადგენს სასამართლო პრეცედენტული სამართლის კოდიფიკაციას (საქმე Saumon, C-354/90, 1991, პუნქტი 11). დახმარების უკანონობას რამდენიმე სამართლებრივი შედეგი აქვს.

უპირველეს ყოვლისა, კომისიის მიერ განხორციელებულ საგამოცდო პროცედურას სპეციფიკური მახასიათებლები აქვს, ნოტიფიცირებული დახმარების განხილვის პროცედურასთან შედარებით. (EU) 2015/1589 რეგულაციის მე-12-დან მე-16 მუხლებამდე გაწერილია ამ პროცედურის არსებითი ნიშნები.

წარმოება იწყება კომისიის ინიციატივით. კომისიას შეუძლია იმოქმედოს მის ხელთ არსებული ნებისმიერი ინფორმაციის საფუძველზე, თუმცა პროცედურა ხშირად ბენეფიციარის კონკურენტის მიერ შეტანილი საჩივრის საფუძველზე იწყება. შეფასების ჩასატარებლად, რეგულაციის მე-12 მუხლი ადგენს, რომ კომისიას შეუძლია მოითხოვოს ინფორმაცია შესაბამისი წევრი სახელმწიფოსგან, ხოლო ოფიციალური გამოძიების დაწყების შემდეგ - ნებისმიერი სხვა წევრი სახელმწიფოსგან.

თუმცა, პროცედურები სხვა ასპექტებითაც განსხვავდება. უკანონო დახმარებასთან დაკავშირებით კომისიას გაფართოებული უფლებამოსილება აქვს და შეუძლია მიიღოს დროებითი ზომები. (EU) 2015/1589 რეგულაციის მე-12 მუხლის თანახმად, როდესაც წევრი სახელმწიფო არ პასუხობს ინფორმაციის გამოთხოვის მოთხოვნას ან მხოლოდ არასაკმარის ინფორმაციას აწვდის, კომისიას შეუძლია გამოსცეს „ინფორმაციის წარდგენის განკარგულება“, რომლითაც წევრი სახელმწიფო ვალდებულია, განსაზღვრულ ვადაში მიაწოდოს კონკრეტული მონაცემები.

უფრო მეტიც, შიდა ბაზარზე კონკურენციისთვის დახმარების პოტენციური ნეგატიური ეფექტის გათვალისწინებით, კომისიას ასევე აქვს უფლებამოსილება, გამოსცეს დახმარების შეჩერების განკარგულება რეგულაციის მე-13 მუხლის შესაბამისად (იხ. მაგალითად, კომისიის 2014 წლის 26 მაისის გადაწყვეტილება C(2014) 3192, მიკულას საქმეზე). როგორც ინფორმაციის წარდგენის, ისე შეჩერების განკარგულებები კოდიფიცირებულია (EU) 2015/1589 რეგულაციაში.

ასეთი გადაწყვეტილების მძიმე შედეგების გათვალისწინებით (განსაკუთრებით იმ საწარმოსთვის, რომელიც უკვე სარგებლობს დახმარებით) და იმ ფაქტის გამო, რომ ეს არის გამონაკლისი ზოგადი წესიდან (რომლის მიხედვითაც, კომისიას არ შეუძლია დახმარების ამოღება/დაბრუნება მხოლოდ იმ მიზეზით, რომ იგი უკანონოა), დახმარების დროებითი ამოღების განკარგულება შეიძლება გამოიცეს მხოლოდ სამი კრიტერიუმის დაკმაყოფილების შემთხვევაში: 1. ეჭვგარეშეა, რომ ღონისძიება წარმოადგენს სახელმწიფო დახმარებას; 2. არსებობს დაუყოვნებლივი მოქმედების აუცილებლობა; 3. არსებობს კონკურენტისთვის მნიშვნელოვანი და გამოუსწორებელი ზიანის მიყენების სერიოზული რისკი. შეჩერებისა და დროებითი ამოღების განკარგულებები ძალაში რჩება მანამ, სანამ კომისია არ მიიღებს საბოლოო გადაწყვეტილებას ღონისძიების თავსებადობის შესახებ. ამ განკარგულებების შეუსრულებლობა უფლებას ანიჭებს კომისიას, საკითხი პირდაპირ გადასცეს სასამართლოს და მოითხოვოს დადასტურება, რომ შეუსრულებლობა წარმოადგენს TFEU-ს დარღვევას.

როგორც სასამართლო პრაქტიკიდან (HGA e.a. კომისიის წინააღმდეგ, C‑630/11 P - C‑633/11 P, 2013, პუნქტები 74-75) და (EU) 2015/1589 რეგულაციის 15(2) მუხლიდან ირკვევა, როდესაც წევრმა სახელმწიფომ არ შეასრულა შეტყობინების ვალდებულება ან დაარღვია „შეჩერების დათქმა“, კომისია არ არის შეზღუდული მკაცრი ვადებით. თუმცა, ეს არ ნიშნავს კომისიის სრულ გათავისუფლებას ვალდებულებებისგან; რეგულაციის მე-12 მუხლი მიუთითებს, რომ კომისიამ ნებისმიერი საჩივარი „ყოველგვარი შეფერხების გარეშე“ უნდა განიხილოს. საერთო სასამართლოს პრეცედენტული სამართლით ასევე დადგენილია, რომ კომისიას არ აქვს უფლება, განუსაზღვრელი ვადით გააგრძელოს სახელმწიფო ღონისძიებების წინასწარი მოკვლევა.

პროცედურა სრულდება კომისიის საბოლოო გადაწყვეტილებით, რომელიც ადგენს, რომ: სადავო ღონისძიება არ წარმოადგენს დახმარებას; იგი თავსებადია შიდა ბაზართან; ან იგი შეუთავსებელია შიდა ბაზართან. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, დახმარების გაცემა დაუშვებელია და იგი უნდა ამოიღონ ბენეფიციარისგან. კომისია ვალდებულია, მოითხოვოს იმ დახმარების დაბრუნება, რომელსაც იგი შიდა ბაზართან შეუთავსებლად გამოაცხადებს, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ასეთი ქმედება ეწინააღმდეგება ევროკავშირის სამართლის ზოგად პრინციპს (Mediaset v. Commission, 2011, პუნქტი 124). შეუთავსებელი დახმარების ამოღების მიზანია ბაზარზე ადრე არსებული მდგომარეობის აღდგენა. სასამართლომ განმარტა, რომ ეს მიზანი მიღწეულია მაშინ, როდესაც მიმღები დააბრუნებს მიღებულ დახმარებას (საჭიროების შემთხვევაში, საპროცენტო განაკვეთით) და ამით დაკარგავს იმ უპირატესობას, რომლითაც სარგებლობდა კონკურენტებთან შედარებით (კომისია იტალიის წინააღმდეგ, C-348/93, 1995, პუნქტები 26-27).

მეორე მხრივ, უკანონო სახელმწიფო დახმარების ცნება აქტუალურია ევროკომისიის მიერ ღონისძიების შესწავლის ფარგლებს გარეთაც. საქმეში Lorenz (120/73, 1973, პუნქტი 8), სასამართლომ დაადგინა, რომ TFEU-ს 108(3) მუხლს აქვს პირდაპირი მოქმედების ძალა. უკანონო დახმარების არსებობისას, ეროვნულმა სასამართლოებმა უნდა მიიღონ შესაბამისი ზომები დახმარების განხორციელების უკანონობის გამოსასწორებლად, რათა დახმარება არ დარჩეს მიმღების თავისუფალ განკარგულებაში კომისიის მიერ საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე (CELF, 2010, პუნქტი 30). ამ მიზნით, სასამართლოებმა უნდა უზრუნველყონ, რომ სადავო აქტების ბათილობასთან დაკავშირებით მიღებულმა ზომებმა შესაძლებელი გახადოს დახმარების გაცემამდე არსებული კონკურენტული მდგომარეობის აღდგენა (Residex Capital IV, 2011, პუნქტი 45).