ტექნოლოგიების გადაცემა არის პროცესი, რომლის დროსაც ხდება ცოდნის, უნარების, მეთოდებისა და ტექნიკის გადაცემა ტექნოლოგიური და სამეცნიერო პროგრესის გავრცელების მიზნით. ეს პროცესი შეიძლება წარიმართოს მთავრობებს, საგანმანათლებლო დაწესებულებებსა და კერძო კომპანიებს შორის. ევროკავშირის 316/2014 რეგულაცია (რომელმაც ჩაანაცვლა 772/2004 რეგულაცია) TFEU-ს 101(3) მუხლის (ყოფილი 81(3) მუხლი) საფუძველზე განსაზღვრავს ტექნოლოგიების გადაცემის ხელშეკრულებებს. ეს ხელშეკრულებები გულისხმობს ტექნოლოგიური უფლებების ლიცენზირებას, რაც მოიცავს: ნოუ-ჰაუს, პატენტებსა და პროგრამული უზრუნველყოფის საავტორო უფლებებს. აღნიშნულ რეგულაციაში ხაზგასმულია, რომ მსგავსი ტიპის შეთანხმებები, როგორც წესი, დადებითად აისახება კონკურენციაზე, რადგან ისინი ხელს უწყობენ ინოვაციებსა და ეკონომიკურ ეფექტიანობას. ინსტიტუციური განმარტება - ჩანაწერი არ არის.

მიუხედავად იმისა, რომ ტექნოლოგიების გადაცემა პირდაპირ არ განიხილება კონკურენციის წესებით, ევროკავშირში მოქმედებს კომისიის 772/2004 რეგულაცია (EC) 81(3) მუხლის გამოყენების შესახებ, რომელიც, მიუხედავად იმისა, რომ ამჟამად ძალაში აღარ არის, ტექნოლოგიების გადაცემის ხელშეკრულებების ანალიზისას კვლავ ადგენს მნიშვნელოვან კრიტერიუმებს. 2014 წლის 1 მაისს ეს რეგულაცია ჩაანაცვლა კომისიის 316/2014 რეგულაციამ (EU) ევროკავშირის ფუნქციონირების შესახებ ხელშეკრულების 101(3) მუხლის გამოყენების თაობაზე. ამ ახალ რეგულაციას პრაქტიკულად იგივე მიზნები აქვს, რაც წინამორბედს -მოიძიოს ბალანსი კონკურენციის ხელშეწყობასა და ტექნოლოგიების გადაცემიდან მიღებულ სარგებელს შორის. ამ მიზნით, ახალი რეგულაცია აყალიბებს პრეზუმფციებს, რომელთა დაცვის შემთხვევაში ტექნოლოგიების ტრანსფერი არ დაექვემდებარება სანქციებს კონკურენციის სამართლის შესაძლო დარღვევისთვის.

ანალოგიურად, შეერთებულ შტატებში არსებობს „სახელმძღვანელო პრინციპები ინტელექტუალური საკუთრების ლიცენზირების შესახებ“ - იუსტიციის დეპარტამენტისა და ფედერალური სავაჭრო კომისიის მიერ მომზადებული დოკუმენტი, რომელიც განმარტავს კონკურენციის წესების გამოყენების თავისებურებებს ტექნოლოგიების გადაცემასთან მიმართებაში.

ორივე დოკუმენტი თანხმდება იმაზე, რომ ტექნოლოგიების გადაცემის ხელშეკრულებები, როგორც წესი, დადებით გავლენას ახდენს კონკურენციაზე. ისინი აღიარებენ, რომ ასეთი შეთანხმებები იცავს მკვლევართა ეკონომიკურ სტიმულს და ხელს უწყობს ცოდნის გავრცელებას, რაც თავის მხრივ თავიდან არიდებს რესურსების ხარჯვას დუბლიკატურ კვლევებზე.

ამ თვალსაზრისით, მიუხედავად იმისა, რომ ტექნოლოგიების გადაცემის ხელშეკრულება შესაძლოა შეიცავდეს კონკურენციის შემზღუდველ პუნქტებს (როგორიცაა ექსკლუზიურობა ან გადაყიდვის აკრძალვა), მათი მთავარი მიზანი, როგორც წესი, ახალი სამეცნიერო ცოდნის ღირებულებისა და კვლევაში განხორციელებული ინვესტიციების დაცვაა, რის გამოც ისინი შესაძლოა ლეგიტიმურად ჩაითვალოს.

მიუხედავად ტექნოლოგიების გადაცემის ხელშეკრულებებისადმი ასეთი პოზიტიური დამოკიდებულებისა, პრაქტიკაში ყოფილა შემთხვევები, როდესაც მარეგულირებელმა ორგანოებმა ამგვარი შეთანხმებების გაფორმების ფორმა კონკურენციის საწინააღმდეგოად მიიჩნიეს. ეს განპირობებულია იმით, რომ ხშირად ეს ხელშეკრულებები შეიცავს კონკურენციის შეზღუდვის მექანიზმებს. შესაბამისად, პატენტის ან პროგრამული უზრუნველყოფის სალიცენზიო შეთანხმება შესაძლოა მოიცავდეს სხვადასხვა შეზღუდვას - მესამე პირებთან ტექნოლოგიის გაზიარების აკრძალვიდან პროდუქციის კომერციალიზაციის შეზღუდვამდე.

ეს არ ნიშნავს, რომ კონკურენციის ორგანოები ტექნოლოგიების გადაცემის ხელშეკრულებებს თავისთავად კონკურენციის საწინააღმდეგოად მიიჩნევენ; თუმცა, ხელშეკრულების ფორმიდან გამომდინარე, იგი შესაძლოა კვალიფიცირდეს კონკურენციის საწინააღმდეგო ქმედებად, რომელიც ისჯება სხვადასხვა იურისდიქციაში, მათ შორის ევროკავშირსა და შეერთებულ შტატებში.

მიუხედავად იმისა, რომ შეუძლებელია ზოგადი წესის დადგენა იმის შესახებ, არის თუ არა ტექნოლოგიების გადაცემის ხელშეკრულება კონკურენციის საწინააღმდეგო, არსებობს რამდენიმე ფაქტორი, რომელიც მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული. მათგან პირველი ხელშეკრულებაში მონაწილე კომპანიების საბაზრო ძალაუფლებაა; ამ თვალსაზრისით, რაც უფრო დიდია მათი გავლენა ბაზარზე, მით მეტია ალბათობა, რომ შეთანხმებით გათვალისწინებული შეზღუდვები უკანონოდ ჩაითვალოს. ანალოგიურად, თუ ეს შეზღუდვები გადაჭარბებულია ან ხანგრძლივი პერიოდითაა დაწესებული, იზრდება მათი არაკანონიერად მიჩნევის რისკი. პირიქით, თუ კონკურენციის შეზღუდვები პროპორციულია ხელშეკრულებით მიღებული ეფექტიანობისა ან აუცილებელია კანონიერი შეთანხმების აღსასრულებლად, კონკურენციის ორგანოები მათ უფრო მეტი ალბათობით მიიჩნევენ ლეგიტიმურად.

ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი (ემბლემატური) შემთხვევაა Microsoft-ის საქმე (2001). ამ საქმეში გაანალიზდა ის შეზღუდვები, რომლებიც Microsoft-მა დაუწესა კომპიუტერების მწარმოებლებსა და Windows-ის ოპერაციული სისტემის მომხმარებლებს, რაც მათ Internet Explorer-ის წაშლის შესაძლებლობას უზღუდავდა. Microsoft-ის არგუმენტით, ეს შეზღუდვები აუცილებელი იყო ახალი პროგრამული ტექნოლოგიების განვითარებისთვის და მომხმარებელთა სასარგებლოდ მოქმედებდა, რადგან მათ ვებბრაუზერით უფასოდ სარგებლობის საშუალებას აძლევდა. თუმცა, აშშ-ის სასამართლოებმა უარყვეს ეს არგუმენტები კონკურენციის არსებითი შეზღუდვის გამო. დადგინდა, რომ ოპერაციული სისტემების ბაზარზე არსებული საბაზრო ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებით, კომპანიამ ბარიერები შეუქმნა ახალ მოთამაშეებს, რომლებსაც Internet Explorer-ის ალტერნატიული სერვისების შეთავაზება შეეძლოთ.

მეორე მაგალითია ბრიტანული ფარმაცევტული კომპანია GlaxoSmithKline (2009). ესპანელ საბითუმო მოვაჭრეებზე მედიკამენტების მიყიდვისას, კომპანიამ მათ მოსთხოვა, თავი შეეკავებინათ ამ წამლების ევროკავშირის სხვა ქვეყნებში ექსპორტისგან. GlaxoSmithKline-ის დასაბუთებით, ეს შეზღუდვა მიზნად ისახავდა ევროკავშირის სხვადასხვა ქვეყანაში გაყიდვების დაცვას, რადგან შიდა რეგულაციების გამო მედიკამენტებზე ფასები განსხვავებული იყო. ამ გზით კომპანია ცდილობდა აღეკვეთა ესპანელი დისტრიბუტორების მიერ მედიკამენტების გაერთიანებულ სამეფოში ექსპორტი, სადაც ფასები უფრო მაღალი იყო, რათა თავიდან აეცილებინა შიდა კონკურენცია საკუთარ პროდუქციასთან (პარალელური იმპორტი).

ამ საქმის განხილვისას მხედველობაში იქნა მიღებული ევროგაერთიანების რეგულაციების მიზნები, რომელთა შორის, კონკურენციისა და მომხმარებელთა უფლებების დაცვის გარდა, პრიორიტეტულია ერთიანი შიდა ბაზრის ჩამოყალიბება. მიუხედავად იმისა, რომ GlaxoSmithKline-ის მიერ ესპანელი დისტრიბუტორებისთვის დაწესებულ შეზღუდვებს შესაძლოა ჰქონოდა გარკვეული ეკონომიკური დასაბუთება, მათი მთავარი შედეგი შიდა ბაზრის დანაწევრება და ექსპორტზე ისეთი ბარიერების დაწესება იყო, რომლებიც ეწინააღმდეგებოდა ევროპული თანამეგობრობის პრინციპებს. ამ მიზეზით, მართლმსაჯულების სასამართლომ დაადგინა, რომ ექსპორტის აკრძალვა უკანონო იყო.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ტექნოლოგიების გადაცემის ხელშეკრულების შემუშავებისას გასათვალისწინებელია, რომ მასში გათვალისწინებული კონკურენციის ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა იყოს დასაბუთებული და ხელშეკრულების მიზნების პროპორციული. ანალოგიურად, მიღებული ეკონომიკური ეფექტიანობა უნდა აიწონოს იმ კონკურენციის შეზღუდვებთან მიმართებით, რომლებსაც მოცემული შეთანხმება წარმოშობს.