ჯგუფური გამონაკლისით სარგებლობის შეჩერება გულისხმობს საგამონაკლისო რეჟიმის გაუქმებას ცალკეულ შემთხვევებში. კერძოდ, ეს მექანიზმი მიემართება ერთი ან რამდენიმე საწარმოს მიერ დადებულ შეთანხმებას, მიღებულ გადაწყვეტილებას ან შეთანხმებულ პრაქტიკას. აღნიშნული პროცედურა განსხვავდება ჯგუფური გამონაკლისის გამოუყენებლობისგან (რაც გავლენას ახდენს შესაბამის ბაზარზე მოქმედ ყველა საწარმოზე), ისევე როგორც თავად რეგულაციის სრულად გაუქმების ან ცვლილებისგან. შეჩერებას იურიდიული ძალა აქვს მხოლოდ კონკრეტულ მხარეებზე და მათ იმ შეთანხმებებზე, რომლებიც გადაწყვეტილების მიღების მომენტისთვის ძალაშია. ინსტიტუციური განმარტება - ჩანაწერი არ არის.
ევროკავშირის ფარგლებში, ჯგუფური გამონაკლისის რეგულაციები არის ევროკომისიის ან საბჭოს მიერ მიღებული აქტები. ითვლება, რომ შეთანხმებები, გადაწყვეტილებები ან შეთანხმებული პრაქტიკა, რომლებიც სარგებლობენ ჯგუფური გამონაკლისით, პრეზუმფციით აკმაყოფილებენ ინდივიდუალური გამონაკლისის პირობებს TFEU-ს 101(3) მუხლის შესაბამისად. თუმცა, კონკრეტულ შეთანხმებებს ან ქმედებებს შესაძლოა ჰქონდეთ კონკურენციის საწინააღმდეგო ეფექტი და არ აკმაყოფილებდნენ ინდივიდუალური გამონაკლისის პირობებს. რეგულაცია №1/2003 უფლებამოსილებას ანიჭებს ევროკომისიას და, გარკვეულ შემთხვევებში, კონკურენციის ეროვნულ ორგანოებს, შეაჩერონ ჯგუფური გამონაკლისები ცალკეულ შემთხვევებში. ადრე შეჩერება კონკრეტულად იყო გათვალისწინებული თითოეული ჯგუფური გამონაკლისით, დღეს კი იგი პირდაპირ გამომდინარეობს რეგულაცია №1/2003-ის 29-ე მუხლიდან. შესაბამისი კონკურენციის ორგანო ვალდებულია სამართლებრივი სტანდარტით დაასაბუთოს, რომ შეთანხმება ან ქმედება არღვევს TFEU-ს 101(1) მუხლს და არ აკმაყოფილებს 101(3) მუხლის პირობებს.
ევროკომისიას შეუძლია საკუთარი ინიციატივით ან საჩივრის საფუძველზე ჩამოართვას საწარმოს ჯგუფური გამონაკლისით სარგებლობის უფლება, როდესაც დაადგენს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში შეთანხმებას, გადაწყვეტილებას ან შეთანხმებულ პრაქტიკას აქვს TFEU-ს 101(3) მუხლთან შეუთავსებელი შედეგი (იხ. რეგულაცია №1/2003-ის 29(1) მუხლი). ვინაიდან ჯგუფური გამონაკლისის გაუქმება კომისიის პრეროგატივაა, საჩივრის მიღების შემთხვევაში იგი ვალდებულია მიიღოს ფორმალური გადაწყვეტილება - ან შეაჩეროს გამონაკლისით სარგებლობა, ან უარყოს საჩივარი (Automec, პუნქტი 75).
კონკურენციის ეროვნულ ორგანოს შეუძლია გააუქმოს ჯგუფური გამონაკლისით სარგებლობა წევრი სახელმწიფოს ტერიტორიაზე, თუ აღმოაჩენს, რომ კონკრეტულ ქმედებას აქვს TFEU-ს 101(3) მუხლთან შეუთავსებელი შედეგი და შესაბამისი ბაზარი არ სცილდება მოცემული სახელმწიფოს ფარგლებს (იხ. რეგულაცია №1/2003-ის 29(2) მუხლი). თუ შესაბამისი ბაზარი უფრო ფართოა, შეჩერების იურისდიქცია მხოლოდ ევროკომისიას გააჩნია. პროცედურულად, რეგულაცია №1/2003-ის მე-11(4) მუხლის თანახმად, NCA ვალდებულია გადაწყვეტილების მიღებამდე მინიმუმ 30 დღით ადრე აცნობოს ევროკომისიას. აღსანიშნავია, რომ რეგულაცია №1/2003-ის ამოქმედებამდე, NCA-ებს შეჩერების უფლება მხოლოდ ვერტიკალურ შეთანხმებებთან მიმართებით ჰქონდათ (იხ. რეგულაცია №1215/1999-ის 1(4) მუხლი). წევრი სახელმწიფოების სასამართლოებს არ აქვთ უფლება, გააუქმონ ჯგუფური გამონაკლისით მინიჭებული შეღავათები, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ისინი რეგულაცია №1/2003-ის 35(1) მუხლის შესაბამისად დანიშნულნი არიან კონკურენციის ორგანოდ და მოქმედებენ ამ სტატუსით.
თითოეული ჯგუფური გამონაკლისის რეგულაცია, შესაბამის სახელმძღვანელო მითითებებთან ერთად, შეიცავს იმ სიტუაციების არამომწურავ მაგალითებს, რომლებმაც შესაძლოა სარგებლობის შეჩერება (ჩამორთმევა) მოითხოვონ; სამართლებრივი სტანდარტი კი ყოველთვის TFEU-ს 101(3) მუხლია. კვლევისა და განვითარების (R&D) ჯგუფურ გამონაკლისში შეჩერება განსაკუთრებით დასაბუთებულია, როდესაც შეთანხმება ზღუდავს მესამე მხარის კვლევასა და განვითარებას ან ბაზარზე წვდომას, მხარეები არ იყენებენ მიღებულ შედეგებს, ეფექტიანი კონკურენცია შეზღუდულია ან შეთანხმება არსებითად აფერხებს ინოვაციებს (იხ. რეგულაცია (EU) 2023/1066-ის მე-10(2) მუხლი).
ტექნოლოგიების გადაცემის ჯგუფური გამონაკლისი ითვალისწინებს შეჩერებას განსაკუთრებით ინოვაციის სტიმულის შემცირებისა და ბაზარზე წვდომის დაბრკოლების სცენარებში - მაგალითად, ანალოგიური ხელშეკრულებების პარალელური ქსელების კუმულაციური ეფექტის გამო (იხ. რეგულაცია №316/2014). ვერტიკალური ჯგუფური გამონაკლისის რეგულაცია შეჩერების მექანიზმზე მიუთითებს მაღალკონცენტრირებულ ბაზრებზე, განსაკუთრებით ონლაინშუამავლობის სერვისებში, სადაც პარალელური ქსელები არსებობს (იხ. რეგულაცია (EU) 2022/720-ის მე-6(1) მუხლი). და ბოლოს, ავტოსატრანსპორტო საშუალებების ჯგუფური გამონაკლისი მიუთითებს შეჩერების გარემოებებზე ვერტიკალური შეთანხმებების კუმულაციური ეფექტისას, მათ შორის, ერთი ბრენდის პროდუქციის რეალიზაციისა და მინიმალური შესყიდვის ვალდებულებების შემთხვევაში (იხ. 2023 წლის დამატებითი სახელმძღვანელოს 35-ე და 37-ე პუნქტები). ჯგუფური გამონაკლისით სარგებლობის შეჩერების შესახებ გადაწყვეტილებებს აქვს მხოლოდ ex nunc ძალა. ეს ნიშნავს, რომ შეთანხმებები, გადაწყვეტილებები ან შეთანხმებული პრაქტიკა შეჩერებულად მიიჩნევა მხოლოდ გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის მომენტიდან. გადაწყვეტილება ვრცელდება მხოლოდ მის ადრესატებზე და კონკრეტულად განსაზღვრულ შეთანხმებასა თუ ქმედებაზე. ჯგუფური გამონაკლისით გათვალისწინებული გარკვეული შეღავათების უარყოფა სამომავლო ოპერაციებისთვის ეწინააღმდეგება თანაბარი მოპყრობის პრინციპს (იხ. Langnese-Iglo, პუნქტები 208-209 და სააპელაციო საჩივრის პუნქტი 74; Schöller, პუნქტები 162-163). ეს უკანასკნელი შესაძლებელია მხოლოდ ჯგუფური გამონაკლისის გამოუყენებლობის შესახებ ზოგადი გადაწყვეტილებით.
ევროკომისიის მიერ სარგებლობის შეჩერების შემთხვევები იშვიათია. მსგავსი ფაქტი დაფიქსირდა საქმეში Langnese-Iglo (რეგულაცია №1984/83 ექსკლუზიური შესყიდვის ხელშეკრულებების შესახებ). საქმეში Eco System/Peugeot (რეგულაცია №123/85 ავტოსატრანსპორტო საშუალებების შესახებ), შეჩერება ავტომატურად განხორციელდებოდა, თუ მხარეები დადგენილ ვადაში არ შეწყვეტდნენ დარღვევას. ხოლო საქმეში Tetra Pak I (რეგულაცია №2349/84 პატენტის ლიცენზირების ხელშეკრულებების შესახებ), კომისია დაიმუქრა დაცვის მექანიზმის მოხსნით, თუ კომპანია არ შეცვლიდა ხელშეკრულების პირობებს.
