საფრანგეთის სავაჭრო კოდექსის L. 420-2 მუხლით განსაზღვრული პრაქტიკა ეხება ძლიერი პოზიციის ბოროტად (ექსპლუატაციურ) გამოყენებას: დომინანტური მდგომარეობის ბოროტად გამოყენებასა და ეკონომიკური დამოკიდებულების ბოროტად გამოყენებას. ეკონომიკური დამოკიდებულების ბოროტად გამოყენება ხდება მაშინ, როდესაც ერთი ეკონომიკური აგენტი იმყოფება ძლიერ პოზიციაში მეორესთან მიმართებით, თუმცა მას აუცილებლად არ გააჩნია დომინანტური მდგომარეობა შესაბამის ბაზარზე. © საფრანგეთის კონკურენციის ორგანო

ეკონომიკური ანალიზი სულ უფრო მნიშვნელოვან როლს ასრულებს კონკურენციის სამართალში. ამერიკის შეერთებულ შტატებში, 1970-იან წლებში, ჩიკაგოს სკოლამ წამოაყენა ეკონომიკური არგუმენტები, რათა გაეკრიტიკებინა კონკურენციის კანონმდებლობის აღსრულება, რომელიც მსხვილი კომპანიების მიმართ ზედმეტად მტრულად იყო მიჩნეული. მიუხედავად იმისა, რომ მოგვიანებით ეკონომიკური ანალიზი უფრო ნუანსირებული მიმართულებით განვითარდა, მან ფუნდამენტური ცვლილებები შეიტანა იდეებში, სასამართლო პრაქტიკასა და საქმეების რეალურ წარმოებაში. შედეგად, პროცესები გადაიქცა ბრძოლად როგორც ეკონომისტებს, ისე იურისტებს შორის. მსგავსი ფენომენი ევროპაშიც დაიწყო 2000-იანი წლებიდან. სამართლებრივ პროცედურებსა და ხშირად კომპლექსურ ეკონომიკურ ანალიზს შორის ურთიერთქმედება აჩენს შეშფოთებას სამართლის პროგნოზირებადობასთან დაკავშირებით, რაც ბადებს მოთხოვნას სტრუქტურირებული გონივრულობის წესების შემუშავებაზე. © დავიდ სპექტორი, ჟურნალი Tracés

მთავარი ეკონომისტის ოფისმა, თავის საუკეთესო პრაქტიკის სახელმძღვანელოში ეკონომიკური მტკიცებულებებისა და მონაცემების შეგროვების შესახებ (რომელიც ეხება ევროკავშირის ფუნქციონირების შესახებ ხელშეკრულების 101-ე და 102-ე მუხლების გამოყენებასა და კონცენტრაციის საქმეებს), ეკონომიკური ანალიზის ფარგლები და მიზანი შემდეგნაირად განსაზღვრა: ეკონომიკური ანალიზი ცენტრალურ როლს ასრულებს კონკურენციის კანონმდებლობის აღსრულებაში. ეკონომიკა, როგორც დისციპლინა, ქმნის ჩარჩოს იმის გასაანალიზებლად, თუ როგორ ფუნქციონირებს თითოეული კონკრეტული ბაზარი და როგორ მიმდინარეობს კონკურენტული ურთიერთქმედება. ეს ჩარჩო, თავის მხრივ, იძლევა შესასწავლი პრაქტიკის - იქნება ეს კონცენტრაცია, კომპანიებს შორის შეთანხმება, თუ ერთი კომპანიის ცალმხრივი ქცევა — შესაძლო შედეგების ფორმულირების საშუალებას. საჭიროებისა და რელევანტურობის შემთხვევაში, იგი ასევე გვთავაზობს ინსტრუმენტებს ამ ეფექტების მიმართულებისა და მასშტაბის ემპირიულად დასადგენად. რიგ საქმეებში ეკონომიკური ანალიზი შეიძლება მოიცავდეს დიდი მოცულობის რაოდენობრივი მონაცემების დამუშავებას, მართვასა და შეფასებას, მათ შორის, სათანადო შემთხვევებში, ეკონომეტრიკული მოდელების შემუშავებას. ეკონომიკური ანალიზი იმგვარად უნდა იყოს სტრუქტურირებული, რომ კომისიამ შეძლიოს მისი რელევანტურობისა და მნიშვნელობის შეფასება. გარდა ამისა, როგორც ადმინისტრაციული ორგანო, კომისია ვალდებულია მიიღოს გადაწყვეტილება გონივრულ, ან ზოგჯერ კანონით დადგენილ ვადებში. აქედან გამომდინარე, აუცილებელია: (i) თავიდანვე იქნას უზრუნველყოფილი, რომ ეკონომიკური ანალიზი აკმაყოფილებდეს გარკვეულ მინიმალურ სტანდარტებს, (ii) ხელი შეეწყოს ფაქტებისა და მტკიცებულებების, განსაკუთრებით კი საფუძვლად არსებული რაოდენობრივი მონაცემების ეფექტიან შეგროვებასა და გაცვლას, და (iii) ეფექტიანად იქნას გამოყენებული ადმინისტრაციული პროცედურის დროს მოპოვებული სანდო და რელევანტური (რაოდენობრივი თუ ხარისხობრივი) მტკიცებულებები. კონკრეტული საქმისთვის ეკონომიკური ანალიზის რელევანტურობისა და მნიშვნელობის დასადგენად, პირველ რიგში, აუცილებელია მისი შინაგანი ხარისხის შეფასება ტექნიკური თვალსაზრისით, ანუ რამდენად არის იგი შექმნილი და წარმოდგენილი სათანადო სტანდარტების დაცვით. ეს, კერძოდ, მოიცავს იმის შეფასებას, არის თუ არა შესამოწმებელი ჰიპოთეზა ფორმულირებული მკაფიოდ და პირდაპირ უკავშირდება თუ არა ფაქტებს; შეესაბამება თუ არა ეკონომიკური მოდელის დაშვებები დარგის ინსტიტუციურ მახასიათებლებსა და სხვა რელევანტურ ფაქტებს; რამდენად დამკვიდრებულია ეკონომიკური მოდელები შესაბამის ლიტერატურაში; არის თუ არა ემპირიული მეთოდები და მონაცემები სათანადო; რამდენად სწორად არის ინტერპრეტირებული და მყარი მიღებული შედეგები და არის თუ არა სათანადოდ გათვალისწინებული კონტრარგუმენტები. © ევროკომისია

ეკონომიკური მტკიცებულებებისა და მონაცემების შეგროვების შესახებ საუკეთესო პრაქტიკის სახელმძღვანელოში მთავარი ეკონომისტის ოფისმა აღნიშნა: ვიდგეს ორ განზომილებას შორის გამიჯვნა ეკონომიკური ანალიზის შეფასებისას. პირველი — გადაწყვეტილების მიმღებმა პირმა უნდა შეაფასოს ეკონომიკური მტკიცებულების შინაგანი ხარისხი ტექნიკური თვალსაზრისით, ანუ რამდენად არის იგი შექმნილი და წარმოდგენილი სათანადო პროფესიული სტანდარტების დაცვით. როგორც საუკეთესო პრაქტიკის სახელმძღვანელოშია დეტალურად აღწერილი, ეს, კერძოდ, მოიცავს იმის შეფასებას, არის თუ არა შესამოწმებელი ჰიპოთეზა ფორმულირებული მკაფიოდ და პირდაპირ უკავშირდება თუ არა ფაქტებს; შეესაბამება თუ არა ეკონომიკური მოდელის დაშვებები დარგის ინსტიტუციურ მახასიათებლებსა და სხვა რელევანტურ ფაქტებს; რამდენად დამკვიდრებულია ეკონომიკური მოდელები შესაბამის ლიტერატურაში; არის თუ არა ემპირიული მეთოდები და მონაცემები სათანადო; რამდენად სწორად არის ინტერპრეტირებული და მყარი მიღებული შედეგები და არის თუ არა სათანადოდ გათვალისწინებული კონტრარგუმენტები. მეორე — გადაწყვეტილების მიმღებმა პირმა უნდა განსაზღვროს, თუ რა წონა მიანიჭოს ეკონომიკურ ანალიზს. ეს დიდწილად დამოკიდებულია მის რელევანტურობაზე განსახილველ მთავარ საკითხებთან მიმართებით. მაგალითად, წარმოადგენს თუ არა ეს მტკიცებულება ზიანის თეორიის პირდაპირ შემოწმებას, თუ იგი უბრალოდ სასარგებლო ირიბ მტკიცებულებას გვთავაზობს? სხვა გასათვალიწინებელი ფაქტორები მოიცავს შეცდომის დაშვების ალბათობას გარკვეული ტიპის მტკიცებულებებზე დაყრდნობისას, და ეკონომიკური ანალიზის თავსებადობასა და თანმიმდევრულობას სხვა მტკიცებულებებთან, როგორიცაა მომხმარებელთა გამოხმაურებები და დოკუმენტური მტკიცებულებები. © ევროკომისია

ეკონომიკური კეთილდღეობის ანალიზში ეფექტიანობის რამდენიმე ფორმას გამოყოფენ: სტატიკურს (რომელიც განაწილებად და საწარმოო ეფექტიანობას მოიცავს) და დინამიურს. კომპანიები ხშირად სწორედ ეფექტიანობის გაზრდის მიზნით ერწყმიან ერთმანეთს, ამიტომ კონცენტრაციის თითქმის ყველა საქმეში საწარმოო ან დინამიურ ეფექტიანობაზე მსჯელობა მთავარი საკითხია. დომინანტური მდგომარეობის ბოროტად გამოყენების საქმეებშიც კი, სადაც ქმედება ბაზრიდან კონკურენტების განდევნისკენ არის მიმართული, შეიძლება გარკვეული ეკონომიკური სარგებელი არსებობდეს, მაგალითად, პროდუქციის მიბმის ან დაჯგუფების დროს. ზოგადად, კონკურენციის პოლიტიკა მუდმივად ცდილობს ბალანსის პოვნას: ერთის მხრივ, განაწილებად და საწარმოო ეფექტიანობას, ხოლო მეორეს მხრივ, სტატიკურ და დინამიურ ეფექტიანობას შორის. კონკრეტულ ქვეყანაში დამკვიდრებული მიდგომა განსაზღვრავს იმასაც, თუ რამდენად მარტივია პრაქტიკაში ამა თუ იმ ეკონომიკური სარგებლის არგუმენტად მიღება. ჯანსაღი და კონკურენტული ბაზარი ფასებს რეალურ დანახარჯებთან აახლოებს (განაწილებადი ეფექტიანობა), რაც საბოლოოდ მომხმარებლის კეთილდღეობას ზრდის. სწორედ ამიტომ, კონკურენციის ორგანოები ბაზარზე იმისთვის ერევიან, რომ ეს ბალანსი უზრუნველყონ და კომპანიებმა არ მიიღონ ჭარბი მოგება ბაზრიდან განდევნისკენ მიმართული ქმედებებით ან ისეთი კონცენტრაციებით, რომლებიც მეტოქეობას სპობს. თუმცა, ზოგიერთმა შერწყმამ შესაძლოა დანახარჯები შეამციროს ან პროდუქტის ხარისხი გააუმჯობესოს (საწარმოო ან დინამიური ეფექტიანობა), რაც საერთო ეკონომიკურ კეთილდღეობას წაადგება. კონკურენციის შეფასებისას ერთ-ერთი ყველაზე რთული ამოცანა სწორედ მომხმარებლისა და მწარმოებლის კეთილდღეობის სწორად აწონ-დაწონვაა, რათა მწარმოებლის მიერ მიღებული ეფექტიანობის სარგებელი მაშინ იქნას აღიარებული, როდესაც ეს საერთო სურათს აუმჯობესებს.

მეორე შემთხვევა ეხება სიტუაციას, როდესაც ბაზარზე კონკრეტულ პროდუქტს მხოლოდ ერთი (ან რამდენიმე) მყიდველი და გამყიდველი ჰყავს. როდესაც ყიდვა-გაყიდვის პროცესი ასე კონცენტრირებულია, მათ შორის ორმხრივი ურთიერთდამოკიდებულება ჩნდება. გარკვეულ პირობებში მყიდველებს შეუძლიათ გამოიყენონ თავიანთი დამაბალანსებელი ძალაუფლება და დააბალანსონ მსხვილი გამყიდველების საბაზრო ძალაუფლება. ამან შეიძლება ბაზარზე იმაზე მეტი პროდუქტი და დაბალი ფასი მოიტანოს, ვიდრე ჩვეულებრივი მონოპოლიის ან ოლიგოპოლიის დროს გვექნებოდა. ეს სცენარი რეალურია მაშინ, როდესაც: ზედა დონის ბაზარზე პროდუქტის მიწოდება ელასტიურია (ანუ წარმოება სწრაფად რეაგირებს ფასის ცვლილებაზე და არ არსებობს დეფიციტის რისკი); მყიდველებს, შესყიდვების დიდი მოცულობის გამო, შეუძლიათ აიძულონ მონოპოლისტი გამყიდველები, რომ ფასები დაწიონ; და თავად ეს მყიდველები ქვედა დონის ბაზარზე მწვავე საფასო კონკურენციაში იმყოფებიან. ასეთი სიტუაცია ყველაზე ხშირად შუალედური პროდუქტების (ნედლეულის) შესყიდვისას იქმნება. თუმცა, თუ ზედა რგოლის ბაზარზე მიწოდება შეზღუდულია, ხოლო ქვედა რგოლის ბაზარზე ეფექტიანი კონკურენცია არ არსებობს, ორმხრივმა მონოპოლიამ ან ოლიგოპოლიამ შესაძლოა გამყიდველებისა და მყიდველების ინტერესების συμხვედრა და მათი ერთობლივი მოგების მაქსიმიზაცია გამოიწვიოს, რაც საბოლოო ჯამში ისევ მომხმარებელს დააზარალებს. © ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია (OECD)

ინფორმაციის დარღვევით გამოწვეული ბაზრის წარუმატებლობა, როგორც წესი, მომხმარებელთა დაცვის სამართლებრივი დებულებების სფეროს განეკუთვნება. თუმცა, ზოგჯერ დეზინფორმაციის გავრცელება, რომელიც შეგნებულად არის მიმართული შეცდომაში შეყვანისკენ, შესაძლოა ეწინააღმდეგებოდეს კონკურენციის კანონმდებლობას. ბოლო პერიოდში, იმ შეშფოთებასთან ერთად, რომ დეზინფორმაციამ შესაძლოა შეაფერხოს კონკურენციის პროცესი, ზოგიერთმა ექსპერტმა გამოთქვა მოსაზრება, რომ საბაზრო ძალაუფლებამ და კონკურენციის ნაკლებობამ შესაძლოა თავად გამოიწვიოს ბაზარზე დარღვეული ინფორმაციის მიწოდება. აღნიშნული მკვლევრები მიიჩნევენ, რომ მსგავსი შემთხვევები ასევე უნდა დაექვემდებაროს კონკურენციის აღსრულებას.

ავერიტმა და ლანდემ (1997) შეიმუშავეს ტაქსონომია იმის გასამიჯნად, თუ როდის ექცევა დეზინფორმაცია მომხმარებელთა დაცვის სფეროში და როდის წარმოადგენს იგი კონკურენციის დარღვევას. როდესაც ინფორმაციით მანიპულირება ხელს უშლის მომხმარებლის უნარს, ეფექტიანად გააკეთოს არჩევანი ბაზარზე არსებულ ალტერნატივებს შორის, გამოიყენება მომხმარებელთა დაცვის კანონმდებლობა. ხოლო დეზინფორმაციასთან დაკავშირებული ის დებულებები, რომლებიც უშუალოდ ბაზრის სტრუქტურაზე ახდენს გავლენას, კონკურენციის სამართლის ფარგლებში უნდა გაანალიზდეს.

დეზინფორმაციის გავრცელება, რომელიც მიზნად ისახავს კონკურენციის პროცესის შეფერხებას, შესაძლოა სამართლებრივი შეშფოთების საგანი რამდენიმე კონტექსტში გახდეს. შესაბამისად, დარღვევები ფიქსირდება როგორც დეზინფორმაციის ცალმხრივი, ისე კოორდინირებული მიწოდების შემთხვევაში. დეზინფორმაცია შესაძლოა ჩაითვალოს სამართალდარღვევად, როდესაც იგი მიეწოდება კონკურენტებს, მომხმარებლებსა და ბაზრის სხვა მონაწილეებს, მათ შორის: მარეგულირებელ ორგანოებს, სტანდარტიზაციის ორგანიზაციებსა (SSO) და საბაზრო შუამავლებს. აღნიშნული მოიცავს როგორც მცდარი ინფორმაციის აქტიურ გავრცელებას, ისე ქმედებებს, რომლებიც მიმართულია სასარგებლო ან დროული ინფორმაციის მიწოდების შეკავებისა თუ ჩაშლისკენ.

არაერთი რეზონანსული საქმე ეხება მარეგულირებელი ორგანოებისთვის არასწორი ინფორმაციის მიწოდებას, რაც მიზნად ისახავს ინტელექტუალური საკუთრების დაცვის მოპოვებას ან მისი ვადის გახანგრძლივებას. შეერთებულ შტატებში, საპატენტო კანონმდებლობის დარღვევის გარდა, უზენაესმა სასამართლომ საქმეში Walker Process (1965) დაადგინა, რომ პატენტის აღსრულება შეგნებული და განზრახ თაღლითობის გზით, შესაძლოა მონოპოლიზაციის დანაშაულსაც წარმოადგენდეს. ამგვარად, დეზინფორმაციის ცალმხრივი მიწოდება შესაძლოა ანტიტრასტულ დარღვევად კვალიფიცირდეს. ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლომ საქმეში Hoffmann-La Roche (2018) დაასკვნა, რომ ორმა ფარმაცევტულმა კომპანიამ კოორდინირებულად გაავრცელა შეცდომაში შემყვანი ინფორმაცია მედიკამენტების უსაფრთხოების შესახებ ბაზრების დანაწილების მიზნით. აღსანიშნავია, რომ დეზინფორმაცია მიმართული იყო არა მხოლოდ წამლის მარეგულირებლის, არამედ ექიმებისა და მომხმარებლების წინააღმდეგაც.

როგორც ზემოთ აღინიშნა, შესაბამისი ინფორმაციის დამალვა შეიძლება ჩაითვალოს კონკურენციის დარღვევად. ამ კატეგორიას მიეკუთვნება მთელი რიგი საკითხები, რომლებიც დაკავშირებულია სხვადასხვა პროფესიული ასოციაციების პრაქტიკასთან. ეს შემთხვევები, როგორც წესი, მოიცავდა კოორდინირებულ ქმედებებს, რათა ხელი შეეშალა ინფორმაციის ნაკადისთვის მომხმარებლებთან ან ბაზრის სხვადასხვა შუამავლებთან. მაგალითად, დეტროიტის ავტო დილერების ასოციაციის საქმეში (1985), აშშ-ის ფედერალურმა სავაჭრო კომისიამ აღმოაჩინა, რომ ოთხმოცდაათზე მეტი ავტო დილერის ჯგუფი შეთანხმდა, რომ მათი შოურუმები დახურული ყოფილიყო შაბათს და სამი სამუშაო დღის საღამოს. სავაჭრო საათების შეზღუდვამ მომხმარებლებისთვის გაართულა მანქანების ფასების, ხარისხის, მრავალფეროვნებისა და მახასიათებლების შედარება. ამან ირიბი გავლენა მოახდინა ბაზარზე საფასო კონკურენციის შემცირებაზე.

კიდევ ერთი სფერო, რომელიც დეზინფორმაციის (ყალბი ინფორმაციის) გავრცელებას ეხება, სტანდარტების დამდგენ ორგანიზაციებს უკავშირდება. ამის მკაფიო მაგალითია „რამბუსის“ (Rambus) საქმე, რომელიც როგორც აშშ-ის ფედერალურმა სავაჭრო კომისიამ, ისე ევროკომისიამ შეისწავლა. ეს შემთხვევა მოიცავდა ცალმხრივ ქმედებებს, კერძოდ — კონკურენტებისგან იმ არსებითი ინფორმაციის დამალვას, რომელიც ახალი სტანდარტის მისაღებად იყო საჭირო. „რამბუსი“, რომელიც მიკროსქემების (ჩიპების) ტექნოლოგიების დეველოპერია, მონაწილეობდა სტანდარტიზაციის ორგანიზაციაში, რომელიც მუშაობდა კომპიუტერული მეხსიერების ერთ-ერთი ტიპის - „დინამიური ოპერატიული მეხსიერების“ (DRAM) შემუშავებაზე. „რამბუსს“ ბრალად ედებოდა SSO-ს სხვა წევრებისგან იმ ფაქტის დამალვა, რომ იგი ფლობდა მაბლოკირებელ პატენტებს, რომლებიც აუცილებელი იყო ახალი სტანდარტის დასანერგად. მას შემდეგ, რაც ეს სტანდარტი მიიღეს, „რამბუსმა“ დატოვა ორგანიზაცია და სასამართლოში სარჩელები შეიტანა პატენტის დარღვევის გამო. შედეგად, კომპანიამ ამ მაბლოკირებელი პატენტების ლიცენზირებით მაღალი როიალტის (ლიცენზიის საფასურის) მიღება შეძლო. FTC მიიჩნევდა, რომ ეს ქმედება იყო ბაზრიდან განდევნისკენ მიმართული ქმედება, რაც უკანონო მონოპოლიზაციას უტოლდებოდა. თუმცა, კოლუმბიის ოლქის სააპელაციო სასამართლომ უარყო FTC-ის პრეტენზიები. სასამართლოს არგუმენტი ნაწილობრივ დაეფუძნა იმას, რომ არ არსებობდა საკმარისი მტკიცებულება, რომლის მიხედვითაც SSO, ამ სიცრუის გარეშე, სხვა (ალტერნატიულ) სტანდარტს აირჩევდა. თავის მხრივ, ევროპელი მარეგულირებლები ფოკუსირდნენ მაღალ როიალტებზე და „რამბუსი“ დომინანტური მდგომარეობის ბოროტად გამოყენებაში დაადანაშაულეს.

ამასთანავე, ბოლო დროს ზოგიერთი ექსპერტი აღნიშნავს, რომ ბაზარზე კონკურენციის ნაკლებობამ შესაძლოა ხელი შეუწყოს დეზინფორმაციის გავრცელებას. მათი აზრით, ეს საკითხი კონკურენციის კანონმდებლობის რეგულირების ფარგლებში უნდა მოექცეს. ამ დებატების დიდი ნაწილი ეხება ე.წ. „ტექნოლოგიური გიგანტების“ საბაზრო ძალაუფლებას, განსაკუთრებით კი სოციალური მედიის პლატფორმებს. მაგალითად, ჰაბარდი (2017) მიიჩნევს, რომ Facebook-ის საბაზრო ძალაუფლება ყალბი ამბების გავრცელების სტიმულირებას ახდენს, რადგან ეს ზრდის მომხმარებლების პლატფორმაზე აქტივობის დროს, რაც კომპანიას მეტი რეკლამის გაყიდვის შესაძლებლობას აძლევს. ჰაბარდის არგუმენტით, ფეისბუქი მეტი კონკურენციის წინაშე რომ ყოფილიყო, დეზინფორმაციის გავრცელებას მისთვის ბევრად მძიმე ფინანსური შედეგები მოჰყვებოდა.

მეორე მხრივ, ამ მოსაზრებების საწინააღმდეგოდ როგორც ფაქტობრივი, ისე თეორიული კონტრარგუმენტებიც არსებობს. მაგალითად, საჩერი და იუნი (2019) აღნიშნავენ, რომ კონკურენციის ხელოვნურმა გაზრდამ (მაგალითად, ტექნოლოგიური გიგანტების იძულებითი „დაშლის“ გზით) შესაძლოა მსგავსი პრობლემები უფრო გაამწვავოს, ვიდრე აღმოფხვრას. თუ განვიხილავთ ყალბი ამბების გავრცელებას სოციალურ ქსელებში, მომხმარებელს ყალბი ამბების გარდა უამრავი ალტერნატივა აქვს — მათ შორის, სანდო საინფორმაციო სტატიები თუ სხვა ონლაინ და ოფლაინ აქტივობები. თუ მომხმარებელი მაინც ყალბ ამბებთან ინტერაქციას ირჩევს, ეს ნიშნავს, რომ ყალბი ამბები მკითხველის ყურადღებას სხვა ალტერნატივებზე უკეთ იპყრობს. იმის გათვალისწინებით, რომ მედიაბაზარზე კონკურენციის არსი სწორედ მომხმარებლის ყურადღების მოპოვებაა, კონკურენციის გაძლიერებამ შესაძლოა უფრო მეტი ყალბი ამბის გავრცელება გამოიწვიოს. მსგავსი ლოგიკა ვრცელდება სხვა არგუმენტებზეც, რომელთა თანახმად, კონკურენციის დეფიციტი ხელს უწყობს დეზინფორმაციის გავრცელებას. მაგალითად, არსებობს მოსაზრება, რომ კონკურენციის დეფიციტი ონლაინ მაღაზიებს აძლევს საშუალებას, მოახდინონ მომხმარებლის „მანიპულირება“ და აიძულონ ისეთი პროდუქციის შეძენა, რომელიც მათ რეალურად არ სჭირდებათ.

მოკლედ რომ ვთქვათ, მიუხედავად იმისა, რომ კონკურენციის დარღვევის დადგენა, ისევე როგორც ნებისმიერ სხვა კონტექსტში, ყოველთვის კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე დაფუძნებული პროცესია, თეორიული საფუძველი იმ არგუმენტისთვის, რომ დეზინფორმაციის გავრცელებამ შესაძლოა ზიანი მიაყენოს კონკურენციის პროცესს, სრულიად გამართლებულია. ეს შეშფოთება საფუძვლად დაედო კიდეც აღსრულებით ღონისძიებებს რიგ შემთხვევებში, თუმცა ზოგჯერ მოსამართლეებმა ისინი ფაქტობრივი მტკიცებულებების არარსებობის გამო უარყვეს. ამის საპირისპიროდ, მსჯელობა იმის შესახებ, იწვევს თუ არა კონკურენციის ნაკლებობა ზოგადად დეზინფორმაციის გავრცელებას და უნდა წარმოადგენდეს თუ არა ეს კონკურენციის პოლიტიკის რეგულირების საგანს, ამჟამად ფართო დებატების საგანია.

ეკონომიკური დამოკიდებულების ბოროტად გამოყენება - (ABUSE OF ECONOMIC DEPENDENCE)

დომინანტური მდგომარეობის ბოროტად გამოყენებისგან განსხვავებით, როდესაც სუბიექტი ფლობს დომინანტურ პოზიციას შესაბამის ბაზარზე და მისი ბოროტად გამოყენებით არღვევს ევროკავშირის ფუნქციონირების შესახებ ხელშეკრულების (TFEU) 102-ე მუხლს - ეკონომიკური დამოკიდებულების ბოროტად გამოყენება არ საჭიროებს ბაზარზე დომინანტური მდგომარეობის არსებობას. აღნიშნული საკითხი განსაკუთრებით აქტუალურია იმ შემთხვევებში, როდესაც სუბიექტი მოქმედებს არაკეთილსინდისიერად, მიუხედავად იმისა, რომ არ გააჩნია დომინანტური პოზიცია. ტიპიური გარემო, სადაც მსგავსი პრაქტიკა ვლინდება, არის მსხვილი საცალო ვაჭრობის სექტორი, რომელიც ფლობს მნიშვნელოვან მსყიდველობით ძალაუფლებას (მაგ. სუპერმარკეტების ქსელები), სარგებლობს უპირატესი საბაზრო ძალაუფრებით მცირე მომწოდებლებთან მიმართებაში და მათ არახელსაყრელ სავაჭრო პირობებს უწესებს. ამგვარი სიტუაციების მოსაწესრიგებლად, ცალკეულმა იურისდიქციებმა სპეციალური სამართლებრივი ნორმები შეიმუშავეს.

მიმდინარე ტენდენციებიდან გამომდინარე, დღის წესრიგში დგება მსგავსი დებულებების შემოღება ან არსებული ნორმების რეინტერპრეტაცია, რათა ეფექტურად გადაიჭრას ციფრულ ბაზრებზე მზარდი გამოწვევები. ციფრულ ეკონომიკაში დომინანტური მდგომარეობის დამტკიცება ხშირად რთულდება ტექნოლოგიური ევოლუციის სისწრაფისა და ინოვაციების გამო, რაც ართულებს შესაბამისი ბაზრის ზუსტი საზღვრების დადგენას.

აზიის მრავალ წამყვან იურისდიქციას, მათ შორის იაპონიას, კორეასა და ტაივანს, გააჩნია კონკურენციის სამართლის ისეთი დებულებები, რომლებიც კრძალავს უპირატესი საბაზრო ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებას, რაც შინაარსობრივად შეესაბამება ეკონომიკური დამოკიდებულების ბოროტად გამოყენების კონცეფციას.

იაპონიაში, „ანტიმონოპოლიური აქტის“ (AMA) მე-2 მუხლის მე-5 პუნქტი კრძალავს უპირატესი საბაზრო ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებას. აღნიშნული გულისხმობს სიტუაციას, როდესაც მხარე იყენებს თავის შედარებით უპირატესობას სხვა სახელშეკრულებო მხარესთან მიმართებაში.

უპირატესი საბაზრო ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების დებულებები, როგორც წესი, გამოიყენება მსხვილი საცალო მოვაჭრეების მიერ მომწოდებლებთან მიმართებაში განხორციელებულ ისეთ ქმედებებზე, როგორიცაა: რეტროსპექტული ფასდაკლებები, ფულადი შენატანების მოთხოვნა, მომწოდებლების იძულება — გადაანაწილონ საკუთარი პერსონალი ახალი ან რეაბილიტირებული მაღაზიების გახსნისას, ან მომწოდებლებისთვის ისეთი პროდუქციის შეძენის დავალდებულება, რომელიც გათვალისწინებული არ არის სახელშეკრულებო პირობებით.

იაპონიის სამართლიანი ვაჭრობის კომისიამ ვალდებულებების დაკისრების პროცედურის მეშვეობით დაასრულა Amazon-ის საქმე, რომელიც მომწოდებლებთან მიმართებაში ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებას ეხებოდა. გარდა ამისა, უწყებამ გამოსცა დროებითი განკარგულება ელექტრონული კომერციის პლატფორმა Rakuten-ის წინააღმდეგ. ორივე პრეცედენტი მიუთითებს იმაზე, რომ JFTC-ს გაეზარდა ინტერესი ციფრული პლატფორმების ოპერატორების მიმართ აღნიშნული დებულებების გამოყენებაზე. 2019 წელს კომისიამ კიდევ ერთი ნაბიჯი გადადგა და გამოსცა ახალი სახელმძღვანელო მითითებები, რომელთა მიხედვითაც, უპირატესი საბაზრო ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების ნორმები შესაძლოა გავრცელდეს ციფრული პლატფორმების მიერ პერსონალური მონაცემების შეგროვებისა და გამოყენების პროცესზეც.

სამხრეთ კორეაში, „მონოპოლიების რეგულირებისა და სამართლიანი ვაჭრობის შესახებ“ კანონის (MRFTA) 45(1)(6) მუხლი განსაზღვრავს უპირატესი საბაზრო ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებას, როგორც მეწარმის მიერ სავაჭრო ურთიერთობებში არსებული უპირატესი პოზიციით არაკეთილსინდისიერ სარგებლობას. კორეის სამართლიანი ვაჭრობის კომისია (KFTC) მუდმივად უზრუნველყოფს შესაბამისი სააღსრულებო დეკრეტებისა და გაიდლაინების განახლებას.

ტაივანში, უპირატესი საბაზრო ძალაუფლების ბოროტად გამოყენება განიხილება „სამართლიანი ვაჭრობის შესახებ“ ზოგადი კანონის მე-20 ან 25-ე მუხლების (არაკეთილსინდისიერი ვაჭრობის შესახებ) დარღვევად. დამატებითი დეტალები გაწერილია აღნიშნული კანონის 25-ე მუხლის გამოყენების მარეგულირებელ პრინციპებში.

მიუხედავად იმისა, რომ ევროკავშირის ერთიანი საკონკურენციო წესები არ შეიცავს სპეციალურ დებულებას ეკონომიკური დამოკიდებულების ან უპირატესი საბაზრო ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების შესახებ, წევრი სახელმწიფოების დონეზე - გერმანია, საფრანგეთი და იტალია - ითვალისწინებენ მსგავს ნორმებს. აღსანიშნავია ბელგიაც, რომელმაც აღნიშნული დებულება საკუთარ კანონმდებლობაში ახლახან ასახა.

გერმანიაში, „კონკურენციის შეზღუდვის საწინააღმდეგო კანონის“ (GWB) მე-20 მუხლი კრძალავს შედარებითი ან უპირატესი საბაზრო ძალაუფლების მქონე საწარმოების მიერ ეკონომიკური დამოკიდებულების ბოროტად გამოყენებას. ბოლო დრომდე შედარებითი საბაზრო ძალაუფლება დგინდებოდა იმ შემთხვევაში, როდესაც მცირე ან საშუალო საწარმოები, როგორც გარკვეული საქონლისა თუ მომსახურების მიმწოდებლები ან მყიდველები, იყვნენ იმგვარად დამოკიდებულნი ეკონომიკურ აგენტზე, რომ არ არსებობდა სხვა ალტერნატიულ პარტნიორზე გადასვლის საკმარისი და გონივრული შესაძლებლობა. თუმცა, 2021 წელს შესული ცვლილებების შედეგად, ეს დებულება აღარ შემოიფარგლება მხოლოდ მცირე და საშუალო საწარმოებით; ამჟამად ფასდება, არსებობს თუ არა აშკარა დისბალანსი საწარმოთა შემხვედრ ძალაუფლებასთან მიმართებაში.

საფრანგეთში, ეკონომიკური დამოკიდებულების ბოროტად გამოყენება რეგულირდება „სავაჭრო კოდექსის“ L. 420-2 მუხლის მე-2 პუნქტით. იგი კრძალავს საწარმოს ან საწარმოთა ჯგუფის მიერ კლიენტის ან მიმწოდებლის ეკონომიკური დამოკიდებულების მდგომარეობის ბოროტად გამოყენებას, თუ ამას შეუძლია გავლენა მოახდინოს ბაზარზე კონკურენციის სტრუქტურასა ან ფუნქციონირებაზე. აღნიშნული არაკეთილსინდისიერი ქმედება შეიძლება მოიცავდეს: პროდუქციის მიწოდებაზე უარის თქმას, მიბმულ გარიგებებს ან დისკრიმინაციულ პრაქტიკას, რაც დეტალურად არის გაწერილი საფრანგეთის სავაჭრო კოდექსის L. 442-1-დან L. 442-3-მდე მუხლებში.აღნიშნული დებულება ცალსახად მოითხოვს სამი კუმულატიური პირობის დაკმაყოფილებას: (1) ერთი საწარმოს მეორეზე ეკონომიკური დამოკიდებულების მდგომარეობის არსებობა; (2) ამ მდგომარეობის არაკეთილსინდისიერი ექსპლუატაცია; და (3) ფაქტობრივი ან პოტენციური გავლენა კონკურენციის ფუნქციონირებასა ან ბაზრის სტრუქტურაზე.

აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ თუ კომპანია განზრახ ჩაიყენებს თავს ეკონომიკური დამოკიდებულების მდგომარეობაში, იგი ვერ ისარგებლებს L. 420-2 მუხლით გათვალისწინებული დაცვის მექანიზმით. გარდა ამისა, დარღვევის დასადასტურებლად აუცილებელია ექვივალენტური ალტერნატივის არარსებობის დასაბუთება (მაგალითად, სხვა მიმწოდებლის არარსებობა). საფრანგეთის კონკურენციის ორგანოს შეუძლია დაიწყოს მოკვლევა როგორც საკუთარი ინიციატივით, ისე დაზარალებული მხარის საჩივრის საფუძველზე. ამის მაგალითია Apple-ის საქმე, სადაც კომპანია 1.1 მილიარდი ევროთი დაჯარიმდა კომერციული პარტნიორების ეკონომიკური დამოკიდებულების ბოროტად გამოყენების გამო. იტალიაში, 1998 წლის 18 ივნისის №192 კანონის მე-9 მუხლი ანალოგიურად კრძალავს ეკონომიკური დამოკიდებულების მდგომარეობის ბოროტად გამოყენებას. ევროკავშირის წევრი ქვეყნების ზემოაღნიშნული კანონმდებლობისგან განსხვავებით, აშშ-ში მსგავსი დებულებები არ არსებობს. 2008 წელს კონკურენციის საერთაშორისო ქსელის მიერ მომზადებულ კითხვარზე პასუხისას, აშშ-მ განმარტა, რომ „ამერიკის შეერთებულ შტატებში ანტიმონოპოლიური კანონმდებლობა და შესაბამისი რეგულაციები არ კრძალავს ქმედებებს, რომლებიც კლასიფიცირებულია, როგორც უპირატესი საბაზრო ძალაუფლების ბოროტად გამოყენება“.

აღნიშნულ კითხვარში „უპირატესი საბაზრო ძალაუფლების ბოროტად გამოყენება“ განიმარტა, როგორც კონცეფცია, რომელიც „როგორც წესი, მოიცავს იმ შემთხვევებს, როდესაც მხარე იყენებს საკუთარ უპირატესობას სხვა მხარესთან მიმართებაში, რომელთანაც მას ხანგრძლივი სახელშეკრულებო ურთიერთობა აკავშირებს“. ამერიკის ადვოკატთა ასოციაციის ანტიმონოპოლიური სექციის 2019 წლის სამუშაო ჯგუფის ანგარიშში, რომელიც ეხებოდა დომინანტური მდგომარეობის საერთაშორისო სტანდარტებს შორის არსებულ განსხვავებებს, დადასტურდა, რომ „ექსპლუატაციური ბოროტად გამოყენება აშშ-ში არ არის აღიარებული სამართლებრივი კონცეფცია, ხოლო ფასების რეგულირება განიხილება კონკურენციის პრინციპებთან შეუსაბამოდ. აშშ-ის უზენაესმა სასამართლომ Trinko-ს საქმეში ხაზგასმით აღნიშნა: „მონოპოლიური ფასების დაწესების შესაძლებლობა - სულ მცირე, მოკლევადიან პერსპექტივაში - არის სწორედ ის, რაც სტიმულს აძლევს სამეწარმეო საქმიანობას; ეს მოტივაცია განაპირობებს რისკების გაწევას, რისი შედეგიცაა ინოვაციები და ეკონომიკური ზრდა.

ეკონომიკური ანალიზი - (ECONOMIC ANALYSIS)

ფართოდ აღიარებული ფაქტია, რომ ეკონომიკა არც ხელოვნებაა და არც ზუსტი მეცნიერება და ეს დისციპლინა აღსავსეა თეორიული დიქოტომიებით. მიუხედავად ამისა, ათწლეულების განმავლობაში აკადემიურ წრეებში, პოლიტიკის გამტარებლებსა და პრაქტიკოსებს შორის მიმდინარე დისკუსიების ფონზე, ეკონომიკა მთელ მსოფლიოში რჩება კონკურენციის პოლიტიკისა და სამართლის ქვაკუთხედად. თუმცა, კონკურენციის პოლიტიკისა და ეკონომიკის სავარაუდო სუბიექტური ხედვებისგან სრული გათავისუფლების შეუძლებლობა საფუძვლიან მოცემულობას წარმოადგენს.

უპირველეს ყოვლისა, ინდუსტრიული ეკონომიკის ცოდნა გადამწყვეტია ბაზრის სტრუქტურისა და მასში მონაწილე სუბიექტების ქცევის თავისებურებების გასააზრებლად. იმის გაგება, თუ როგორ ფორმირდება, ძლიერდება, განიცდის დესტაბილიზაციას ან საბოლოოდ როგორ ნაცვლდება ბაზრის ესა თუ ის სტრუქტურა, შესაძლებელია მხოლოდ ეკონომიკური მეცნიერების ფუნდამენტური მახასიათებლების მეშვეობით: ესენია კონკურენციის ალტერნატიული მოდელები, თამაშის თეორია, ასევე მიწოდების, მოთხოვნის, ეფექტიანობისა და მომხმარებელთა კეთილდღეობის საბაზისო ეკონომიკური პრინციპები.

ეკონომიკა იძლევა შესაძლებლობას, თეორიულად ჩამოყალიბდეს იმ სტიმულების თანმიმდევრული განმარტება, რომლებიც უბიძგებს კომპანიებს ამა თუ იმ ქცევისკენ და განსაზღვრავს მათ ურთიერთქმედებას მომხმარებლებთან, მომწოდებლებთან თუ კონკურენტებთან. ეკონომიკური საფუძვლის არარსებობის პირობებში, კონკურენციის პოლიტიკის შემქმნელებს გაუჭირდებოდათ რეფორმებისთვის საჭირო ვალიდური არგუმენტაციის ჩამოყალიბება. პოლიტიკის ცვლილების სავარაუდო საბაზრო ეფექტების შესახებ სტრუქტურირებული ნარატივის შესაქმნელად აუცილებელია ეკონომიკური თეორია, რომელიც აღწერს, თუ როგორ რეაგირებს ბაზრის თითოეული მონაწილე და დაინტერესებული მხარე ამ ცვლილებებზე და რა გავლენას მოახდენს ეს ერთობლივ მომხმარებელთა კეთილდღეობაზე.

პრინციპულ დონეზე, დიდი ყურადღება ეთმობა ეკონომიკურ სკოლებს შორის არსებულ წინააღმდეგობებს. ამის მაგალითია ე.წ. „ანტიმონოპოლიური ჰიპსტერიზმი“ - მოძრაობა, რომელმაც ბოლო პერიოდში აშშ-ში პოპულარობა მოიპოვა. მისი მომხრეები ამტკიცებენ, რომ მოქმედმა კონკურენციის პოლიტიკამ ვერ უზრუნველყო ტექნოლოგიური გიგანტების საქმიანობის ჯეროვანი რეგულირება. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ ეს სკოლები არ განსხვავდებიან ბაზრის სტრუქტურის საბაზისო ეკონომიკური ინტერპრეტაციით; კონფლიქტი, ძირითადად, ანტიმონოპოლიური პოლიტიკის მიზნების განსაზღვრისას წარმოიშობა.

მეორე მხრივ, კონკურენციის სამართლის აღსრულების პროცესში ეკონომიკა ქმნის თეორიულ ჩარჩოს საქმის განხილვისთვის. ბაზრის ევოლუციის გარშემო შესაძლებელია თანმიმდევრული ზიანის თეორიების აგება. როგორც ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია აღნიშნავს, მაგალითად, კონცენტრაციების შემთხვევაში: „შერწყმის ანალიზის ეკონომიკური ჩარჩო წარმოადგენს საყრდენს, რომელზეც დაშენდება როგორც რაოდენობრივი, ისე თვისობრივი მტკიცებულებები. მონაცემების, დოკუმენტებისა და მოწმეთა ჩვენებების ანალიზი ქმნის ერთიან სურათს იმისა, თუ რა გავლენას მოახდენს შერწყმა კონკურენციასა და ეფექტიანობაზე“. ეკონომიკური ჩარჩოები პრაქტიკოსებს ეხმარება ზიანის თეორიების შემუშავებაში: ეს არის სარწმუნო და შინაგანად თანმიმდევრული ჰიპოთეზების ერთობლიობა, რომელიც ექვემდებარება ტესტირებასა და დადასტურებას ემპირიული, დოკუმენტური თუ მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე. ზიანის თეორიების ფორმულირების ძირითადი მიზნებია: (i) იმის დადგენა, თუ რომელი ჰიპოთეზა შეესაბამება საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს; (ii) იმ დაშვებების იდენტიფიცირება, რომლებიც წარმოდგენილი მტკიცებულებების გათვალისწინებით თეორიულად ვალიდურია; და (iii) კონკურენტულ ჰიპოთეზებსა თუ ალტერნატიულ სცენარებში გათვალისწინებული ეფექტების მასშტაბის შეფასება.

მესამე მხრივ, ეკონომიკა, თავის მომიჯნავე დისციპლინასთან -ეკონომეტრიკასთან ერთად, გვთავაზობს ინსტრუმენტებისა და ტექნიკური მეთოდების ვრცელ არსენალს, რომლებიც გამოიყენება შეგროვებული მონაცემების დამუშავებისა და შეფასებისთვის. მაგალითად, საქმის სპეციფიკიდან გამომდინარე, აღნიშნული ტესტები შეიძლება მოიცავდეს:

ჰიპოთეტური მონოპოლისტის ტესტი (ან ფასის მცირე, მაგრამ მნიშვნელოვანი და მყარი ზრდა - SSNIP ტესტი) - გამოიყენება შესაბამისი ბაზრის საზღვრების დასადგენად;

ჰერფინდალ-ჰირშმანის ინდექსი (HHI) - ბაზრის კონცენტრაციის დონის გასაზომად;

ეკონომეტრიკული შეფასება - მოთხოვნის ელასტიურობის განსასაზღვრად;

შერწყმის სიმულაციური მოდელები - სტრუქტურული წონასწორობისა და კონცენტრაციის სავარაუდო ეფექტების პროგნოზირებისთვის;

დაბალანსებული ტესტები - სახელმწიფო დახმარების თავსებადობის შესაფასებლად;

ფასისა და დანახარჯის მარჟის ანალიზი - ზედმეტად მაღალი ან მტაცებლური ფასწარმოქმნის გამოსავლენად.

2021 წლის ნობელის პრემია ეკონომიკის დარგში ანგრისტმა, კარდმა და იმბენსმა მოიპოვეს, რაც დაკავშირებულია ინსტრუმენტების იმ ძირითად ნაკრებთან, რომელიც ამჟამად ფართოდ გამოიყენება კონკურენციის საქმეებში: ბუნებრივი ექსპერიმენტები, რომელთა მეშვეობითაც შესაძლებელია მიზეზშედეგობრივი კავშირის დადგენა და არა მხოლოდ მარტივი კორელაციის ჩვენება. „განსხვავებათა სხვაობის“ მეთოდი ამჟამად აქტიურად გამოიყენება კარტელური გარიგებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების სარჩელების განხილვისას. რამდენადაც კონკურენციის ანალიზი სულ უფრო კომპლექსური ხდება მრავალფეროვანი ინსტრუმენტებისა და მონაცემთა დიდი მოცულობის გამოყენების ხარჯზე, იზრდება პრაქტიკოსების მხრიდან მკაცრი ტესტირებისა და დეტალური შემოწმების მნიშვნელობა. იმ პირობებში, როდესაც კონკრეტული მეთოდოლოგია არ არის მკაცრად დამკვიდრებული ან არსებობს რამდენიმე ალტერნატიული ტექნიკა, პრაქტიკოსები ცდილობენ განსაზღვრონ სარწმუნო შედეგების სავარაუდო დიაპაზონი.

საბოლოო ჯამში, სწორედ თეორიის, ანალიტიკური ჩარჩოსა და ტექნიკური ინსტრუმენტების სიმბიოზი ქმნის კონკურენციის სამართლის აღსრულების მყარ საფუძველს. „მაგრამ-ამისათვის“ (But-for world / Counterfactual) სცენარის მოდელირება, რომელიც თეორიულად თავისუფალია კონკურენციის შემზღუდველი ქმედების ან ბაზარზე ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების ეფექტებისგან, საშუალებას იძლევა მოხდეს მისი შედარება საქმის რეალურ ფაქტობრივ გარემოებებთან. მონაცემთა ხელმისაწვდომობა და მათი სიზუსტის ხარისხი ხშირად გადამწყვეტია საქმის ძირითადი არგუმენტაციის გასამყარებლად. მოკლედ რომ ვთქვათ, კონკურენციის შეფასებისას ჩამოყალიბებული ეკონომიკური მტკიცებულებათა ბაზა შესაძლოა გადამწყვეტი აღმოჩნდეს საბოლოო შედეგისთვის.

ზოგადად, ეკონომიკური ანალიზი დარჩება კონკურენციის პოლიტიკისა და მისი აღსრულების კრიტიკულ კომპონენტად, განსაკუთრებით იმის გათვალისწინებით, რომ ეკონომიკური მეცნიერება მუდმივად ვითარდება გამოყენებული ინსტრუმენტებისა და მეთოდების დახვეწის მიმართულებით. შეჯამებისთვის, პოლ სამუელსონის სიტყვებით: „ეკონომიკა არ არის ზუსტი მეცნიერება, იგი ხელოვნებისა და მეცნიერების ელემენტების ერთობლიობაა. ეს არის პირველი და უკანასკნელი გაკვეთილი, რომელიც ამ დისციპლინის შესახებ უნდა ვისწავლოთ: ჩვენ შეიძლება ვერ მივაღწიოთ აბსოლუტურ სიზუსტეს, თუმცა მუდმივად ვაუმჯობესებთ მონაცემთა ბაზებს და მათი ანალიზის მეთოდებს“.

ეკონომიკური ეფექტიანობა - (ECONOMIC EFFICIENCY)

კონკურენციის პოლიტიკასა და კანონმდებლობაში ფუნდამენტურია იმის აღიარება, რომ კონკურენტულ ბაზრებზე არაეფექტიანი საწარმოები ვერ გადარჩებიან. მათ აქვთ უფრო მაღალი დანახარჯები, ვიდრე მათ კონკურენტებს და, შესაძლოა, ვერ უზრუნველყონ მომხმარებლისთვის სასურველი ხარისხი ან ასორტიმენტი. მსგავსი კომპანიების ბაზრიდან გასვლა ხელს უწყობს რესურსების ოპტიმალურ გადანაწილებას იმ სუბიექტებზე, რომლებიც უკეთ მოემსახურებიან ბაზარს. ამის გათვალისწინებით, ქმედება, რომელიც ბაზრიდან განდევნის ან აფერხებს სუბიექტებს, რომლებიც მინიმუმ ისეთივე ეფექტიანია, როგორც სხვა კომპანიები, სავარაუდოდ ეწინააღმდეგება კონკურენციის კანონმდებლობას. თუმცა, ბაზარზე ახლად შესული სუბიექტი საწყის ეტაპზე შესაძლოა იყოს არაეფექტიანი, მიუხედავად იმისა, რომ დამკვიდრების შემდეგ პოტენციურად უფრო ეფექტიანი აღმოჩნდეს, ვიდრე მოქმედი კომპანიები (მაგალითად, უკეთესი პროდუქტის ან ტექნოლოგიის ხარჯზე). შესაბამისად, ქცევამ, რომელიც იწვევს ასეთი კომპანიის ბაზრიდან გასვლას ან ამცირებს მის ეფექტიანობას, შესაძლოა ზიანი მიაყენოს კონკურენტულ პროცესს.

დაბალი კონკურენციის მქონე ბაზრები, როგორც წესი, არაეფექტიანია. კონკურენციის ნაკლებობა მწარმოებლებს აძლევს შესაძლებლობას, შეზღუდონ გამოშვება და დააწესონ ფასი, რომელიც აღემატება წარმოების ეკონომიკურ თვითღირებულებას (რაც მოიცავს კაპიტალზე ამონაგებს). თუ პროდუქციის ერთეულის დანახარჯი მცირდება გამოშვების ზრდასთან ერთად, ასეთი წარმოება არაეფექტიანად მიიჩნევა. გარდა ამისა, მონოპოლისტი კომპანია, კონკურენტული წნეხის არარსებობის გამო, ხშირად არაეფექტიანია. გარდა ამისა, მაღალი ფასები გულისხმობს, რომ მომხმარებლები კარგავენ ბაზარზე ტრანზაქციიდან მისაღებ სარგებელს, რაც იწვევს სამომხმარებლო დანაზოგის შემცირებას. აღნიშნული სარგებელი მწარმოებლებზე გადაეცემა ეკონომიკური რენტის ან მონოპოლიური მოგების სახით. მაღალი ფასების საპასუხოდ, მომხმარებელთა ნაწილი გადადის შედარებით იაფ, თუმცა ნაკლებად სასურველ ჩამნაცვლებელ პროდუქტებზე. ამ პროდუქტებზე გაზრდილი მოთხოვნა განაპირობებს შესაბამისი წარმოების გაფართოებას. შედეგად, რესურსები იმ საქონლის წარმოებიდან, რომელსაც მომხმარებელი უპირატესობას ანიჭებს, გადადის ნაკლებად პრიორიტეტული პროდუქციის წარმოებაზე, რაც ალოკაციურ არაეფექტიანობას იწვევს.

დინამიკური ეფექტიანობა ეკონომიკური ზრდის მთავარი მამოძრავ