ევროპული კომპეტენციები

სავალდებულო გამოყენება და დეცენტრალიზაცია: 1/2003 რეგულაციის როლი

როდესაც ევროკომისიის 1/2003 რეგულაცია 2004 წლის 1 მაისს შევიდა ძალაში, კონკურენციის ეროვნული ორგანოების მიერ ევროპული სამართლის გამოყენება, რომელიც მანამდე ნებაყოფლობითი იყო, სავალდებულო გახდა. როდესაც NCA-ები კონკურენციის საწინააღმდეგო შეთანხმებებისა და დომინანტური მდგომარეობის საკითხებზე ეროვნულ კანონმდებლობას იყენებენ, მათ ასევე უნდა გამოიყენონ ევროპული სამართალი, თუ ქმედებამ შესაძლოა გავლენა მოახდინოს წევრ სახელმწიფოებს შორის ვაჭრობაზე.

კონკურენციის საწინააღმდეგო პრაქტიკის სფეროში ევროპული სამართლის გამოყენება დეცენტრალიზდა კონკურენციის პოლიტიკის ეფექტიანობის გაუმჯობესების მიზნით. საწარმოთა შორის დადებული შეთანხმებები, რომლებიც მანამდე ევროკომისიის მიერ წინასწარი ნებართვის გაცემის სქემას ექვემდებარებოდა, ამჟამად მხოლოდ სამართლებრივი გამონაკლისის სახით შეიძლება გახდეს დავის საგანი ეროვნულ სასამართლოებში. ამ რეფორმის მიზანია საშუალება მისცეს კომისიას, ფოკუსირება მოახდინოს მასშტაბურ ან ევროპული მნიშვნელობის მქონე ტრანზაქციებზე და სრულად აამოქმედოს NCA-ების რესურსები.

აღნიშნული რეფორმით ასევე დასრულდა კომისიის მონოპოლია გამონაკლისების მინიჭებაზე: კონკურენციის საწინააღმდეგო შეთანხმებებთან დაკავშირებით, კონკურენციის ეროვნულ ორგანოებს ასევე შეუძლიათ გამოიყენონ TFEU-ს 101(3) მუხლის დებულებები, რომელთა საფუძველზეც ეკონომიკური წინსვლის ხელშემწყობი შეთანხმებები შეიძლება მიჩნეულ იქნეს გამონაკლისად.

ევროპის კონკურენციის ქსელი (European Competition Network – ECN)

ევროკომისიის 1/2003 რეგულაცია და მისი იმპლემენტაციის სამართლებრივი აქტები აწესრიგებს ინსტიტუციურ და მჭიდრო თანამშრომლობას კონკურენციის ეროვნულ ორგანოებსა და ევროკომისიას შორის. ეს თანამშრომლობა ეფუძნება NCA-ების ერთიანი ქსელის შექმნას, რომელსაც კოორდინაციას უწევს ევროკომისია და რომელიც ეყრდნობა ინფორმაციის ფართო გაცვლას უსაფრთხო შიდა (ინტრანეტ) პლატფორმის მეშვეობით.

ECN უზრუნველყოფს ოპტიმალურ კომუნიკაციას კონკურენციის ეროვნულ ორგანოებს შორის. იგი წარმოადგენს ევროპაში საერთო კონკურენციის კულტურის ჩამოყალიბებისა და შენარჩუნების საფუძველს. ქსელის მიზანია ფუნქციების ეფექტიანი განაწილება, ისევე როგორც ევროპული კონკურენციის წესების ქმედითი და ჰომოგენური (ერთგვაროვანი) იმპლემენტაცია.

გაცვლილი ინფორმაციის მტკიცებულებად გამოყენება

ევროკომისიის 1/2003 რეგულაცია კონკურენციის ეროვნულ ორგანოებს ანიჭებს შესაძლებლობას, გაცვლილი ინფორმაცია მტკიცებულების სახით გამოიყენონ. აღნიშნული უფლება მკაცრად რეგულირდება და კონტროლდება სათანადო სამართლებრივი მექანიზმებით.

საქმეთა განაწილება ECN-ის ფარგლებში

ერთიანი პრაქტიკა, რომელიც გავლენას ახდენს წევრ სახელმწიფოებს შორის ვაჭრობაზე, შესაძლოა განხილულ იქნეს რამდენიმე კონკურენციის ეროვნული ორგანოს მიერ - მათი უფლებამოსილების ფარგლებში ინიციირებული მოკვლევის ან სხვადასხვა (ან ერთი და იმავე) მომჩივნის მიმართვის საფუძველზე. ევროკომისიის შეტყობინება კონკურენციის ორგანოების ქსელში თანამშრომლობის შესახებ (2004/C 101/03), სხვა საკითხებთან ერთად, განსაზღვრავს, რომ უნდა არსებობდეს მჭიდრო კავშირი სავარაუდო დარღვევასა და წევრი სახელმწიფოს ტერიტორიას შორის, რათა შესაბამისი სახელმწიფოს ორგანო მიიჩნეოდეს „საუკეთესო პოზიციაზე“ მყოფად საქმის განსახილველად. სასურველია, რომ საქმე განიხილებოდეს ერთი NCA-ის მიერ. გარდა ამისა, აღნიშნული შეტყობინება ჩამოთვლის ალტერნატიულ კრიტერიუმებს საქმეთა გაზიარებისთვის იმ შემთხვევაში, თუ რამდენიმე NCA მიიჩნევა კომპეტენტურად ერთი და იმავე საქმის განსახილველად. © საფრანგეთის კონკურენციის ორგანო

ევროკომისია „შეტყობინებებს“ იყენებს ბიზნესწრეებისთვის საკვანძო სამართლებრივი ცნებების განმარტების მიზნით ევროკავშირის კონკურენციის სამართლის ადრეული პერიოდიდანვე. ევროკავშირის ფუნქციონირების შესახებ ხელშეკრულების (TFEU) 101-ე მუხლის ინტერპრეტაციის შესახებ მისი პირველი შეტყობინებები 1960-იანი წლებით თარიღდება (მაგალითად, Première communication relative à l’application de l’article 85 du traité à certains accords de distribution exclusive, [1962] OJ 113, 2627–2628, ან Communication relative aux accords, décisions et pratiques concertées concernant la coopération entre entreprises, [1968] OJ C75, 3-6; ინგლისური ვერსიები მიუწვდომელია). თუმცა, მხოლოდ 1990-იანი წლების შუა და ბოლო პერიოდიდან დაიწყო კომისიამ შეტყობინებების სისტემატური გამოყენება ძირითადი მატერიალური დებულებების (მაგალითად, 101-ე მუხლის შესახებ სახელმძღვანელო პრინციპების ოთხი ნაკრები ან შერწყმის სახელმძღვანელო მითითებები) და მნიშვნელოვანი საპროცესო ინსტრუმენტების (მაგალითად, პირველი „Notice“ სანქციებისგან გათავისუფლების/შემცირების შესახებ) დეტალურად ჩამოსაყალიბებლად.

მას შემდეგ შეტყობინებები კომისიის აღსრულების სტრატეგიის საკვანძო ინსტრუმენტად იქცა, რაც მიზნად ისახავს სამართლებრივი განსაზღვრულობის გაზრდას, წესების დაცვის ხელშეწყობას და ეროვნულ დონეზე ევროკავშირის კონკურენციის სამართლის ერთგვაროვანი ინტერპრეტაციის გაუმჯობესებას.

კომისიის შეტყობინებებს არ გააჩნია პირდაპირი სამართლებრივი ეფექტი. TFEU-ს 105-ე მუხლი, 292(4) მუხლთან ერთობლიობაში, ანიჭებს კომისიას უფლებამოსილებას, გამოსცეს შეტყობინებები თავისი ადმინისტრაციული პრაქტიკის განმარტების მიზნით და გასცეს რეკომენდაციები ევროკავშირის კონკურენციის პოლიტიკაზე, როგორც მისი პასუხისმგებლობის ნაწილი ევროპის შიდა ბაზარზე დაუმახინჯებელი კონკურენციის სისტემის შენარჩუნებასა და განვითარებაზე (Case C-226/11 Expedia Inc v Autorité de la Concurrence and Others, პარაგრაფი 29). თუმცა, TFEU-ს 288(4) მუხლის თანახმად, ასეთ რეკომენდაციებსა და მოსაზრებებს არ გააჩნია სავალდებულო ძალა.

შესაბამისად, მრავალწლიანი სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, კომისიის სახელმძღვანელო მითითებები და სხვა შეტყობინებები არ არის სავალდებულო საწარმოებისთვის, ეროვნული აღსრულების ორგანოებისა და სასამართლოებისთვის, ან თავად ევროპული მართლმსაჯულების სასამართლოსთვის (Case C-360/09 Pfleiderer, პარაგრაფები 21, 22; C-428/14 DHL, პარაგრაფები 29-44; C-23/14 Post Danmark v Konkurrencerådet, პარაგრაფი 52).

სასამართლოს წარსულში არ ჰქონია ყოყმანი, განემარტა კანონი განსხვავებულად, ვიდრე ეს კომისიის შეტყობინებაში იყო ჩამოყალიბებული. მაგალითად, Expedia-ს საქმეში სასამართლომ დაადგინა, რომ კონკურენციის შეზღუდვა „მიზნით“ თავისთავად მნიშვნელოვნად უნდა ჩაითვალოს, მიუხედავად იმისა, რომ ის აკმაყოფილებდა კომისიის მაშინდელ de minimis შეტყობინებაში მოცემულ რაოდენობრივ ზღვრებს. კომისიამ მოგვიანებით შესაბამისად შეცვალა შეტყობინება.

მიუხედავად ამისა, კომისიის შეტყობინებები არის მძლავრი „რბილი სამართლის“ ინსტრუმენტები, რომლებსაც პრაქტიკაში მნიშვნელოვანი გავლენა აქვთ. ბიზნესებს აქვთ ძლიერი სტიმული, დაიცვან შეტყობინებებში მოცემული მითითებები, თუ მათი მიზანი სამართლებრივი დავების თავიდან აცილებაა. გარდა ამისა, მიუხედავად იმისა, რომ კომისიის შეტყობინებებს არ აქვთ პირდაპირი სამართლებრივი ეფექტი, თავად კომისიას არ შეუძლია ინდივიდუალურ საქმეებში გადაუხვიოს საკუთარ სახელმძღვანელო მითითებებში ჩამოყალიბებულ მიდგომას. თანაბარი მოპყრობისა და ლეგიტიმური მოლოდინის დაცვის პრინციპები, რომლებიც ევროკავშირის სამართლის ზოგადი პრინციპებია, მოითხოვს, რომ კომისიამ ლეგიტიმური მიზეზის გარეშე არ გადაუხვიოს დადგენილ აღსრულების პრაქტიკას ცალკეულ შემთხვევებში. ეს ასევე ეხება ქცევის წესებს, რომლებიც კომისიამ გამოაქვეყნა იმ გამოხატული განზრახვით, რომ ამიერიდან მათ შესაბამის საქმეებზე გამოიყენებდა (Case C 167/04 P JCB Service v Commission, პარაგრაფები 207 და 208; Case C-189/02 P Dansk Rørindustri and Others v Commission, პარაგრაფები 209–211).

ამრიგად, შეტყობინებები ირიბად სავალდებულოა ევროკომისიისთვის მანამ, სანამ ის საჯაროდ არ გააუქმებს მათ მომავალი შემთხვევებისთვის. დაბოლოს, მიუხედავად იმისა, რომ ეროვნული კონკურენციის სააგენტოები და სასამართლოები იურიდიულად არ არიან ვალდებულნი, მიჰყვნენ კომისიის შეტყობინებებში მოცემულ პრინციპებს, მათ რა თქმა უნდა შეუძლიათ ამის გაკეთება. პრაქტიკაში, ეროვნული ორგანოები ხშირად ეყრდნობიან მნიშვნელოვან შეტყობინებებს ევროკავშირის ან თუნდაც ეროვნული კონკურენციის სამართლის ინტერპრეტაციისას (მაგალითად, საფრანგეთის კონკურენციის ორგანოს გადაწყვეტილება № 22-D-13, 21 ივნისი 2022 – Google, პარაგრაფი 134). თავად ევროპული სასამართლოც ზოგჯერ ეყრდნობა კომისიის შეტყობინებებში, მათ შორის განმარტებით სახელმძღვანელო მითითებებში მოცემულ პრინციპებს კონკურენციის წესების საკუთარი ინტერპრეტაციის გასამყარებლად (იხ. მაგ. Case C 680/20 Unilever Italia, პარაგრაფი 51).

წარსულში ევროკომისიამ წარმატებით გამოიყენა შეტყობინებები კანონის ინტერპრეტაციაში მნიშვნელოვანი ცვლილებების შესატანად. ასე მოხდა, მაგალითად, 1990-იანი წლების ბოლოს, როდესაც კომისიამ დაიწყო 10-წლიანი პროცესი TFEU-ს 101-ე, 102-ე მუხლებისა და ევროკავშირის შერწყმის რეგულაციის ინტერპრეტაციაში „უფრო ეკონომიკური მიდგომის“ დასანერგად.

განმარტებითი სახელმძღვანელო მითითებების საშუალებით, მან 101-ე მუხლსა და შერწყმის კონტროლში ჩადო „მომხმარებელთა კეთილდღეობის“ მიზანი და შესაბამისად შეამცირა ორივე დებულების მოქმედების სფერო. 102-ე მუხლისთვის მან უფრო ირიბი გზა აირჩია და - ფორმალურად მაინც - მხოლოდ თავისი აღსრულების პრიორიტეტები შეცვალა (Guidance on the Commission’s enforcement priorities in applying Article 82 of the EC Treaty to abusive exclusionary conduct by dominant undertakings, [2009] OJ C45, 7–20). 102-ე მუხლის რეინტერპრეტაცია სხვა ორ დებულებასთან შესაბამისობაში იმ დროს არ იქნებოდა თავსებადი ევროპული სასამართლოს პრაქტიკასთან.

მომდევნო 15 წლის განმავლობაში ევროპულმა სასამართლომ თანდათან მიიღო კომისიის 102-ე მუხლის აღსრულების პრიორიტეტების ძირითადი ელემენტები - ზოგჯერ იმაზე შორსაც კი წავიდა, ვიდრე თავდაპირველი შეტყობინებით გათვალისწინებული ცვლილებები - და მოახდინა მათი ინტეგრირება 102-ე მუხლის ინტერპრეტაციაში. ამან უბიძგა კომისიას, დაეწყო მიდგომის ხელახალი კალიბრაციის პროცესი 102-ე მუხლის შესახებ სახელმძღვანელო მითითებებში (Call for evidence - Ares(2023)2189183). მიუხედავად იმისა, რომ კომისიის შეტყობინებები არ არის იურიდიულად სავალდებულო აქტები TFEU-ს 288(1)-(3) მუხლების გაგებით, ისინი წარმოადგენენ გავლენიან აღსრულების ინსტრუმენტებს, რომლებსაც შეუძლიათ კანონის დამკვიდრებული ინტერპრეტაციის მართვა და შეცვლაც კი.

კომპეტენცია (Competence)

განმარტება - ჩანაწერი არ არის.